282 ) BALKAN HARBİ ...

   Yakın tarihimizdeki Balkan Savaşı, "Balkan Faciası" diye anılır. Bu ifade doğrudur. Öncelikle, bu savaşa sahne olan yerlerdeki Türk halkı için bir faciadır. Sonra da askeri bakımdan, ayrıca bir yönetim faciasıdır ; yüz kızartıcı bir bozgundur...
   Sorumluluğu başkomutandan, genelkurmay başkanından, en küçük kumanda kademelerine kadar inen gerçek şudur ki, imparatorluk bu savaşa ne manen, ne de maddeten hazır değildi. Ve hazırlıksızlığın başında, Rumeli'deki asker ve silah eksikliği gelmiyordu. Her ne kadar savaş başlamadan az önce yaklaşık 80.000 talimli asker terhis edilmişti, bazı bölgelerde birlikler "bir deri bir kemik kalmıştı" ; ama buna rağmen asker ve silah açısından durum, karşı kuvvetlere nazaran pek de aleyhimizde sayılmazdı. Yayınlanmış olan belge, eser ve anılar da bu gerçeği ortaya sererler..
   Şeyhülislam Cemalettin Efendi "Hatırat"ında, bu terhisten Kabinenin haberli olmadığını yazar. Ama terhis kaçınılmazdı. Çünkü askerlerin terhis zamanı gelmiş, hatta geçmişti. Makedonya ve Arnavutluk'taki hareket ve isyanlarda yorulmuş, yıpranmışlardı. Zaten yer yer direnişe, silah bırakmaya bile başlamışlardı. Gerçi bu terhis edilen askerlerin bir kısmı yollardan çevrilerek Rumeli'ye sevk edildiler. Ayrıca 100.000 kadar redif de seferber edildi. Ama kumanda laçka olduktan sonra, askerin az ya da çok olması neyi değiştirir ki ?..
   Balkan Savaşı'nda Doğu ( Şark ) Ordusu Kumandanı Abdullah Paşa, "Hatıralar" adlı kitabında şunları yazar : "Orduyu mağlup eden asıl neden, Osmanlılık vasıflarının soysuzlaşması değil, ordunun savaşma yeteneğine sahip olmamasıydı. Çünkü Abdülhamid devrinde, ordunun ıslahından çekinilmiştir. Buna karşılık, hırslı komşularımız, bu konu üzerinde aralıksız çalışmışlardır. Devlette yönetim boşluğu nedeniyle patlayan isyanlar da, ordunun dağınık bulunmasına ve talim-terbiyeden yoksun kalmasına neden olmuştur. Bu yüzden, istibdat devrinde ordu, savaş değerinden yoksun, donmuş bir yığından başka bir şey değildi.."
   Balkan devletlerinin ekim ayı başında başlayan seferberlikleri, ekim ortasında bitmişti ve savaşa girecek birlikler, plana göre yerlerini almışlardı. Buna karşılık Osmanlı ordusu savaş seferberliğini hiçbir surette tamamlayamadı. Ayrıca ortada, Balkanlar'da patlayabilecek bir savaş için uygulanması gereken ve tabii ki çok önceden hazırlanmış olup, değişen durumlara göre revize edilen genel harekat planı veya planları da bir türlü bulunamadı !..
   Genelkurmay Başkanı Ahmet İzzet Paşa ise Yemen'de bulunuyordu. Yerine bıraktığı Hadi Paşa savaşı, henüz savaş başlamamışken, kendi ruhunda ve imanında kaybetmişti. 3. Ordu hala disiplinsizliğin, başsızlığın ve gayesizliğin içindeydi. Bu ordu, daha silah patlamadan dağılma durumundaydı bile denilebilir !. Halbuki karşı ordular, bir ideal ve ülkü uğruna savaşa giriyorlardı..
   Balkan Savaşı öncesinde ve savaş sırasında Genelkurmay karargahında görevli bulunan Pertev Paşa, "Karargah-ı Umumi" adlı eserinde, hazin açıklamalarda bulunur. Bu açıklamalar, ordunun beyni olan genel karargahın içler acısı durumunu gözler önüne serer. Bütün orduların örgütlenme, yönetilme ve harekat merkezi olan genel karargahın başında bir genelkurmay başkanı yoktur !. Bu yüzden de, savaş başladığında, bu savaş için hazırlanmış olması gereken planları bir türlü bulunamaz !..
   Harbiye Nazırı Nazım Paşa, daha çok bir kabadayı görünümündedir. Kafasında Sofya'ya girmek hayalleri vardır. Trakya Ordusu subaylarına, zaferle Sofya'ya girerlerken giymeleri için, tören giysilerini yanlarına almalarını haber eder !.. Ama savaş sırasında bir ara, kumanda etmek için gittiği Trakya savaş alanından, ancak İstanbul'a dönecek kadar zaman bulabilir !..
   Örgüt laçka, kumanda kadrosu ümitsiz ve imansız, genel karargah başsız, Kabine tükenmiş ve devlet şaşırmıştır. Moral sıfırdır...
   Balkan Savaşı'na Osmanlı işte bu şartlar ve hava içinde sürüklenir. Bu şartlar altında sürüklenilen bir savaşın sonucu da kolaylıkla tahmin edilebilir..


   Balkan Savaşı, 16-17 ekim 1912'de başladı.. 29 ekim ve 2 kasım tarihleri arasında geçen Lüleburgaz muharebesi ise tam bir karışıklık idi. Çünkü savaşın başlangıcından on beş gün sonra bu muharebe, aslında bitmişti denilebilir !..
   Bulgar ordusu bu on beş gün içinde kendi topraklarından yürüyüşe geçmiş, sınırları geçmiş ve ciddi bir muharebe yapmadan, bozulan ve dağılan ordu ve kumandanlarının peşinden Lüleburgaz'a kadar ulaşmıştır.. Osmanlı ordusu sanki, hiçbir kumanda zincirine tabi değildi. Ne yapacağını, nereye gideceğini tayin edemiyordu. Açtı.. Ordu ve kolordu kumandanları bile yiyecek bulamıyorlardı. İşte bu insan karışıklığı, Lüleburgaz sahralarına inen Bulgarlarla soğukta, çamurda şöyle böyle çarpışacaktı. 2 kasımda ise bu perişan kalabalığın artıkları, şekilsiz bir sel halinde ve bütün toplarını terk ederek İstanbul yönünü tutacaktı..
   On beş gündür ayakta ve yürüyüş halindeki Bulgar ordusu da girdiği köy ve kasabalarda soğuktan, çamurdan ve yorgunluktan yerlere serilecek, kaçanları izleyemeyecektir. Bu sayededir ki ; İstanbul önünde Çatalca'da şöyle böyle bir yığınak yapılabilecek, bir direnişe geçebilecekti.. Ama sonuç belli olmuştu : Osmanlı ordusu yenilmişti, Bulgarlar ise galip gelmişti.. Nitekim aylarca süren karşılıklı çatışmalar sonunda Osmanlı Devleti, bu sonucu kabul edecekti...


   Bulgaristan'ın ana davası Osmanlı'yı yenmekti ama diğer önemli bir dava da, Makedonya'da kendisine vaat edilmiş topraklar gibi saydığı yerleri Sırplara ve bilhassa Yunanlılara kaptırmamaktı. Bu yüzden üç tugaylık 7. Tümeni, daha savaştan önce Makedonya yönüne ayırmak zorunda kaldı. Yine üç tugaylı 2. Tümeni ve bir süvari tugayı da Batı Trakya'ya yönlendirildi. Çünkü burada da Yunanlılar toprak peşindeydi.
   General Savof kumandasındaki kuvvetler, 22 ekimde dört koldan Kırklareli üzerine yürüdüler. Önce Kırklareli'nin kuzeyinde hafif bir muharebe oldu. 23 ekimde daha şiddetlice bir çarpışmada Osmanlı askeri geriledi. Ertesi gece Bulgarlar, başarılı bir hareketle Türk savunma hattının yan gerisine akınca, Kırklareli'de panik başladı ve merkez, savunulmadan terk edildi. Geri çekiliş, daha ilk günde düzenini kaybetti ve başıboş bir göçe dönüştü !.. Savaşın daha yedinci gününde İstanbul yolu artık düşmana açıktı !..
   Mehmet Ali Nüzhet Paşa şunları anlatıyor :
"...Bu beklenmeyen geri çekilme dolayısıyla Kırkkilise'de ve çevresinde toplanmış olan bütün birlikler çözüldüler ve karmakarışık olarak yerlerini terk ettiler. Bir kısmı Pınarhisar, bir kısmı Babaeski yönüne kaçıyorlardı. Toplarını, arabalarını, yedek cephane ve malzemeyi hep yollarda terk ettiler.."
   İşte bozgundan bir enstantane daha.. Bu bozulup kaçış sırasında bütün toplarını yollarda bırakıp, ta Çerkezköy istasyonuna kadar kaçan bir topçu kumandanı, orada fazladan bir de başkumandan vekilinin karşısına çıkmış, yollarda topları bıraktığını ama atlara atlayıp kendilerinin kurtulduğu müjdesini vermişti !.. Bu değersiz adam, gerçi hakaret görmüştü ama kurşuna dizilmekten kurtulmuştu..
   Bulgarların üç tümeni de Edirne'yi kuşatmaya başladılar. Ordu Kumandanı Abdullah Paşa'nın Edirne'de bıraktığı 30.000 asker, burada mahsur kaldı. Böylece Edirne ile İstanbul arasına da girilmişti. İşte burada kader tayin edici bir savaş olacaktı : Lüleburgaz Muharebesi..
   Değerli askeri yazar ve bilhassa Balkan Savaşı hakkında iki ciltlik bir eseri olan, konferanslar veren, bu konuda uzman olarak tanınan Bursalı Mehmet Nihat Bey ; 2. Ordunun Edirne ve Kırklareli arasında, bozulmamış olarak yer almamasını, vatana ihanet olarak kabul eder..
   İnsanı üzen başka gerçekler de vardır.. Bulgar askeri hep beklemediği başarılar elde ediyordu. Ayın 24'ünde Savof kumandasındaki Bulgar 3. Ordusu, şiddetle savunulacağını sandığı Kırklareli üstüne dikkatli ve tereddütlü bir şekilde adım adım yürürken, Kırklareli'nin tamamen boşalmış ve Osmanlı kuvvetlerinin ortada iz bile bırakmadan çekilip gittiğini görünce şaşırmıştı. Türk piyadesinin kaçışı, Bulgar süvarisinin ilerleyişinden daha hızlıydı !..
  
   Gelelim Lüleburgaz Muharebesine.. Bu muharebe, elli kilometre genişliğinde bir alan üzerinde cereyan etmişti. Bu kadar geniş bir cephe, Birinci Dünya Savaşı için bile önemli sayılabilecek bir savaş alanıydı..
   Savaş başlarken Osmanlı ordusu Vize-Lüleburgaz hattını işgal ediyordu. Karadeniz'de Midye'ye çıkarılan yardım kuvvetleri de Vize'ye doğru hareket halindeydi. İstanbul'a Anadolu'dan kuvvetler getiriliyordu. Kırklareli felaketine rağmen elde oldukça önemli kuvvetler vardı. Bütün bu kuvvetler, bu sefer iki ordu halinde örgütlendiler. I. Doğu Ordusuna gene Abdullah Paşa kumanda edecekti. II. Doğu Ordusunun başına Ahmet Muhtar Paşa getirildi. Başkumandan Vekili karargahını Çerkezköy'de bulunduruyordu..
  Lüleburgaz-Vize, daha doğrusu Lüleburgaz-Pınarhisar arasında cephe tutan Osmanlı ordusu için en kötü olasılıklar şunlardı : Ya güneye, Marmara kıyılarına sürülerek İstanbul'la bağlantısı kesilecek ve orada dağılmak veya esir olmak durumuna düşecekti.. Ya da doğuda Istranca dağlık bölgesine sürülecek ve gene İstanbul'la bağlantısı kesilerek aynı akıbete uğrayacaktı..
   O halde Lüleburgaz muharebesinden iki şey beklenebilirdi : Birincisi, Bulgar ordusunu geriye iterek Kırklareli'yi kurtarmak.. İkincisi de, Kırklareli-Edirne dayanaklarına arka vererek, Anadolu'dan gelecek takviyelerle savaşı sürdürebilmek..
   Fakat 4-5 gün süren Lüleburgaz Muharebesi ; her iki tarafın büyük kayıplar vermesi, Osmanlı ordusunun yenilgisi ve İstanbul üzerine çekilmesi ile bitti. Bu arada Osmanlı ordusu, hemen bütün toplarını ve ağır malzemesini kaybetmişti. Yönetim zafiyeti bu savaşta da görülmüş, bilhassa açlık orduyu kırmıştı. Halbuki mevsim, köy ambarlarının dolu olduğu mevsimdi. Harmanlar kaldırılmış durumdaydı.. Zaten Doğu Trakya bir zahire ambarıdır. Hele Balkan Savaşı öncesinde buradaki Rum, Bulgar köyleri, yüz yıldan beri devşirilmedikleri, askere de gitmedikleri için ; zengin, tarımcı köylerdi. Demek ki seferberlik öncesinde ve seferberlik günlerinde, Edirne'de olduğu gibi buralarda da erzak tedarikine gereken önem verilmemişti. Nitekim kolordu kumandanlarından Yaver Paşa, Çerkezköy'de başkumandan vekaletine çektiği telgrafta, kendisi de dahil olduğu halde, askerinin açlığından, Lüleburgaz'da erzak bulamadıklarından bahseder..
   Biraz da Batı Cephesinden bahsedelim..Bu sahne, Makedonya'nın kuzey kesimine düşen Koçana berisinde, Domuz ovasında cereyan eder.  Orada da Bulgar kuvveti ile karşılaşılmıştır. Kırklareli kuzeyinde bir gün önce hiç de bozgun işareti vermeyen oldukça şiddetli bir muharebe cereyan ettiği gibi, burada da başarılı bir çarpışma geçer. Askeri cepheden yaramayacağını anlayan düşman, Kırklareli'de olduğu gibi burada da, gece yön değiştirir. Batarya mevzilerine saldırır, fakat sökemez. Ama ertesi gün, hatta saldırılar bile yokken, asker arasına "düşman süvarisi geliyor" lafları, haykırışları yayılır. Halbuki disiplinli piyade karşısında süvari hücumu, en zayıf tehlikedir..
   Selanikli Bahri, "Balkan Harbi'nin Garp ordusu" adlı eserinde şunları yazar :
"Büyük ağırlıklarla, hafif topçunun cephane kollarının, daha geride İştip yönüne hareketi emredildi. İşte bu sırada ' düşman süvarileri geliyor ! ' sözleri askerin arasına yayıldı. Ağırlıkların geri gönderilişi de bozulan morali iyice bozdu. Yola düzülen ağırlıklarla, çok sayıda asker de kaçmaya başladı. Bazen bir beygiri dört asker, bir arabayı on asker götürüyordu !.. Hatta bu arada geri çekilme için emir verildiği sözleri de yayıldı. Halbuki böyle bir emir yoktu. Fakat ardçı kuvvetten başka bütün birliklerin yerlerini terk ederek İştip caddesine indikleri görülüyordu. Topçular da hayvanlarını koşarak yola çıkmaya hazırlanıyorlardı.  İşte o sırada ve karmakarışık yola dökülen düzensiz birlikler arasından birkaç el silah atıldı. Ve bu, ovadaki 5-6.000 kişilik kuvvetin bozgun işareti oldu. Düşman süvarisi geliyor feryatları ile alabildiğine koşmaya başlayan askerlerin etrafa korku yayan hareketleri, tekerlekleri dingillerine kadar, sürülmüş tarlalara saplanan topların bata çıka götürülüşleri, ağırlıkların arasına karışan askerlerin koşuşmaları, önü alınamayacak kadar korkmuş bir bozgunun başladığını gösteriyordu. Artık söz, ayağa düşmüştü.."
   Evet, söz, ayağa düşmüştü. Çünkü ortada kumandan yoktu !. Baş yoktu !. Kumanda zinciri kırılmıştı.. Halbuki bu kaçanların üstünde, hiçbir düşman şarapneli patlamıyordu. Arkalarından düşman topu, tüfeği ateş etmiyordu. Düşman süvarisi görünmüyordu. Hatta görünse bile bu kaçanlara yetişmesi için çok zaman isterdi. Kaldı ki arkada ardçı kuvvetler de vardı. Ve bunlar henüz bozulmuş, çekilmiş değillerdi. Ama ne var ki bozgun başlamıştı..
   Selanikli Bahri anlatmaya devam ediyor : "Hepimiz, bir bela seli gibi akıp giden bu cereyana kapılmıştık. Düşman süvarisinin böyle az zaman için bizi izleyemeyeceğini, arkamızda ardçı kuvvetler bulunduğunu, hem askere söylüyor, hem de onlara hiçbir etki yapmayan bu söylemlerimize rağmen, biz subaylar da bu sele kapılmış, onlarla birlikte kaçıyorduk.. Sekiz on metre genişliğindeki İştip-Koçana şosesi ; insan, hayvan, top ve cephane arabalarıyla dolmuştu. Topçuların bütün hızlarıyla alabildiğine ezip, çiğneyip geçtikleri askerler ve hayvanlar kanlar içinde yerlere serilmiş yatıyorlardı. Top tekerlekleri tarafından beyinleri ezilmiş askerlere, bacakları kırılmış hayvanlara sık sık rastlıyorduk.. Bir sürü insan ve hayvan, birbirlerine karışarak, tam bir sürü halinde kaçışıyorlardı. Öyle ki, bu kaçanlar sürüsü içinde, 8 saat olan Koçana-İştip yolunu, üç saatte almıştık !.. Hatta askerlerin, hayvanların dörtte üçü, İştip'te beklemeyerek, Köprülü yolunu tutmuşlardı. Ben eminim ki, tarih böyle bir bozgun görmemiştir.."
   Batı Ordusu Başkumandanı Ali Rıza Paşa, hemen bütün Makedonya'yı tam bir bozgun içinde terk edip Manastır'a sığınırken : "Manastır, ikinci bir Plevne olacaktır ! "demiştir. Ama dört gün sonra Manastır artık düşman elindedir !.. Ve ondan sonra Ali Rıza Paşa'nın adı bile duyulmaz.. Balkan Harbi'nin bir kalemde tasfiye ettiği eski kumandanlar nesline o da karışır gider..
 
   Rahmi Apak, "Yetmişlik Bir Subayın Hatıratı" adlı eserinde şunları paylaşır :
"Türk ordusunda savaş kavramını bilen kumandan yok gibiydi. Örneğin Batı Ordusunda Merkez Grubu Kumandanı Zeki Paşa, iyi bir askeri akademi hocasıydı. Ama savaş adamı değildi. Halim selim, yumuşak huylu, nazik bir adamdı.. Ve o kadar..
   1878 yılından beri Osmanlı ordusu savaşı unutmuştu. Abdülhamid devrinde ordu, savaş için yetiştirilemiyordu. Meşrutiyet'ten sonra orduya el atılmıştı, ama canlanma yetersizdi. Alayları, taburları, tümenleri, hatta daha yukarı birlikleri yönetecek kumandan yoktu.. 
   Komanova ilerisinde Sırplarla ilk temas kurulduğu zaman çıkan çatışmada kuvvetli darbeler vurulmuştu. Akşama kadar muharebenin gidişi lehimize görülüyordu. Gece basınca bazı tümen kumandanları ve diğer kumandanlar, muharebe alanını terk ederek Komanova kasabasına rahat etmeye gittiler !. Hatta bazı tümen kumandanları, kendilerine tebliğ edilen paşalık rütbesi işaretlerini diktirmek için, gece yarısı terzileri çağırtmışlardı !. Redif alayı ve tümenleri ise, daha o gece dağılmışlardı..
   Manastır'daki tutumu ilk günden beğenmemiştim. Çünkü ordu ve kolordu karargahları, savaş alanlarını bırakıp geceleri şehirde kalıyorlardı. İrtibat subayları ve yaverleri de onlarla birlikte gidiyorlardı. Ertesi sabah atlarına binerek ileri hatlara geliyorlardı. Birçok kumandan ve subaylar birliklerini kaybetmişlerdi. Bunların işi gücü, başıboş dolaşmak ve gelip muharebeyi seyretmekti."
   Bu satırlar da yine Selanikli Bahri'den :
"Savaş süresince, bir 'süngü tak ! ', bir ' Hücum ! ' borusunun çalındığını ; askerin bir defa olsun 'Allah Allah' diyerek ileri atıldığını gören göz, duyan kulak varsa meydana çıksın. Rumeli'nin o temiz topraklarında, usulünce on adımlık bir geri çekilme bile yapamadığımıza kıyamete kadar yanmalıyız.. Araziden yararlanmayı, silahını kullanmayı bilmeyen askerler, her taburun yaklaşık dörtte üçünü oluşturuyordu. Verilen 400 metrelik nişangaha 2000 metrelik nişangah düzenlemeye uğraşan, fişeği namlunun ucundan tüfeğe sokmaya çalışan askerlerin, orduda asker olarak bulunmalarına gülmek mi, ağlamak mı gerekiyordu bilemiyorduk.. Özetle biz, muharebeyi Balkan Harbinden sonra öğrendik !.."
   Zaten Manastır artık arkalarda kalınca, bu bozulan, kaçan kafileler, nereye gideceklerini de bilemezler !.. Her kafadan bir ses çıkar. Herkes bir başka yönü önerir. İş zıvanadan çıkar.. O zaman içlerinden biri çıkar, "En iyisi, Kur'an'ı açıp fala bakmaktır !. Gideceğimiz yönü ona göre tayin edelim, o yöne yürüyelim !.." der. Demek ki iş artık Allah'a kalmıştır !.. Kur'an açılır, niyet bağlanır, sayfa çevrilir ve çıkacak surenin anlamından, kumandanlar ne yapılması gerektiğini anlamaya çalışırlar !.. Bu olaya tanık olup hatıralarında anlatan Rahmi Apak'a göre bu olay, kurmaylık tarihine geçmelidir !..
   Fakat bu olup bitenlere galiba Allah da, Peygamber de dargın olacaklar ki, Kur'an sayfaları da onlara bir şey söylemez. O zaman gelişigüzel bir yürüyüş başlar. Ve ertesi günler, beklenmeyen bir şeyler olur. Bu Osmanlı birlikleri, daha on gün önceye kadar kendileri ile asi diye savaştıkları, silahlarını topladıkları, asıp kestikleri Arnavutların kucağına düşerler !.. Bu sefer silahlarını onlar teslim ederler. Çünkü o sırada Güney Arnavutluk bağımsızlığını ilan etmiştir !.
   Rahmi Apak'ın, "Abdülhamid devrinde ordu, savaş için yetiştirilmiyordu" sözleri aslında doğrudur. Kurmay okulları, harp okulları zayıftı. Talim için tam teçhizat yoktu. Mekanizmaları üstünde olan silah, gerçek süngü ve gerçek cephane bulundurulmuyordu. Manevralar yapılmıyordu. Strateji dersleri için tatbikat yapılmıyordu. Bu nedenlerle, bu okullar, yetişmemiş subaylar yetiştiriyordu !. Bunlar ; sağlam, temiz fakat tam subay niteliği kazanamamış insanlar olarak birliklere dağıtılıyordu. Bilgileri kıttı.. Örneğin 1906'da kurmay okulunu bitirip, topçu kurmay yüzbaşı olarak Edirne 2. Orduya gönderilen İsmet ( İnönü ) Bey, topçu okulunda ilkel mantelli toplar üzerinde ve Haliç'teki topçu okulu bahçesinde talim gördüklerini, tatbikat ve manevra yapmadıklarını ; Edirne'de ilk defa, yeni satın alınmış, seri ateşli bir batarya gördüğünü, ama bunu da kimsenin kullanmasını bilmediğini anlatır..

Selanikli Bahri, anılarıyla içimizi acıtmaya devam ediyor :
"Balkan Harbinde birçok yerlere, daha barış zamanında, çok miktarda erzak depo edilmişti. Bazılarına da, seferberliğin ilanından sonra depo edildi. Buna rağmen ordu, harekat sırasında hesapsız sıkıntılar çekti. Açlıklara uğradı. Çünkü bunlar bu depolardan, gerekli yerlere sevk edilememişti. Örneğin Komanova muharebe alanında böyle oldu. Halbuki Komanova'dan çekilirken, istasyonda vagonlarla un, arpa, fasulye, pirinç terk edildi ve bunların hepsi Sırpların eline geçti !.. Koçana düşmeden önce, Selanik'ten geçilerek İştip'e sevk edilen 1.400 asker kışla meydanında 'Bize silah verin' diye bağırıp çağırıyorlardı. Anadolu ihtiyat erleriydi bunlar.. Selanik bunlara silah ve elbise vermeden hepsini buraya sürmüştü. İştip'te ise tek silah, tek kat elbise yoktu. Bu durum karşısında, hepsi de güçlü kuvvetli bu Anadolu çocukları, bu hale neden olanlara lanetler okuyarak, aç ve çıplak ve de silahsız, geriye doğru yollara düşmüşlerdi.  Halbuki bunlardan birer silahı esirgeyen Selanik Kumandanı Kara Tahsin Paşa, Selanik'i tek kurşun atmadan Yunanlılara terk edince, Selanik depolarında saklanan 80.000 mavzer tüfeğini, düşmana terk etmiştir !.."

   Tüm bu anlatılanlar üzerine daha fazla yorum yapmaya gerek var mı ?..                  

281 ) BALKAN HARBİ'NE DOĞRU !..

   
   İkinci Meşrutiyet'in ilanında, imparatorluğu oluşturan halklar arasında yeni rejimin ana siyaseti iki kelime ile özetleniyordu : İttihad-ı Anasır !.. Yani, halkların arasındaki birlik !... Bu ilke veya sloganın, yetmiş yıl önce Tanzimat'ın ilan ettiği "Bila Tefrik-i Cins-ü Mezhep", yani imparatorluğu oluşturan halklar arasında ; din, mezhep, cins ve ırk farkı gözetilmeksizin kanun karşısında eşitlik prensibinden pek farkı yoktu. Hatta Tanzimat'ın formülü, gerçeğe daha yakındı. Çünkü Tanzimat'tan önce imparatorlukta, eski ve güçlü devirlerden kalan bir İslam-Hristiyan farklılığı vardı. Bazı durumlarda Hristiyanların hor görülmesi havası hala devam ediyordu. Fakat İkinci Meşrutiyet ilan edilirken, imparatorluktaki Hristiyanlar artık güçlenmişlerdi ve hor görülmüyorlardı. Çünkü Tanzimat'tan sonra Hristiyanlar, şehirlerde sanayi ve ticareti ellerinde toplamışlar ve her yerde zenginleşmişlerdi. Askere alınmadıkları için, istikrarlı bir bir gelişme sağlayabilmişlerdi. Din bakımından müdahalede bulunulmuyor, yönetimde istedikleri gibi iş bulabiliyorlardı. Şehir ve kasabalarda en iyi yerler ve mahalleler onlarındı. Tefeciliğe onlar hakimdi. Hristiyan din adamları ve reisleri vilayetlerde ve merkezde, en saygın kişilerdi. Tanzimat'tan bu yana, dış devletlerden koruyucular da bulmuşlardı. Ortodokslar Rusya'nın, Katolikler Fransa'nın koruyucu kanatları altındaydılar. Hatta Türk olmayan Müslüman unsurlar bile, Türklere göre ayrıcalıklı konumdaydılar..
   Bu nedenle İkinci Meşrutiyet'te, Tanzimat'ın hedef tuttuğu İslam-Hristiyan veya Türk-Türk olmayan ilişkilerine benzer ilişkiler artık yoktu. Durum Hristiyanlar lehine ve İslamlar, hele Türkler aleyhine dönmüştü. "Halkların Birliği" formülü aslında Türk olmayanlara değil, Türklere bir müjde getirmeliydi !. Artık Türklere de bir hayat hakkı tanınmalıydı. Türk olmayanlar da asker olmalıydı, refah ve iş alanlarını Türklerle paylaşmalıydı.
   Bunlara ek olarak, Türk olmayanlar arasına Milliyetçi akımlar girmişti. Bu milli akımlar Türkler arasında yoktu. Yani çağdaş akımlar konusunda Türkler geri kalmışlardı. Türk olmayan milletler İkinci Meşrutiyet'ten artık, halkların birliğini değil, ayrılığı bekliyorlardı. Her milli topluluğun kendi özel haklarını, kendi coğrafya sınırları içinde kendi özerk yönetim serbestisini bekliyorlardı...
   İttihat ve Terakki ise milliyetçiliğe yabancıydı ; en azından Balkan Savaşı'na kadar.. Onlar kendilerini Osmanlı sayıyorlardı. Çünkü imparatorluğun yönetimi ve bu imparatorluğu sürdürmek görevi onların üstüne düşüyordu artık.. O halde 10 temmuz ihtilalinden sonra Osmanlı İmparatorluğu zaten parçalanmaya, ve dağılmaya gebeydi denilebilir mi ? Evet !.. İkinci Meşrutiyet'te Osmanlı İmparatorluğu, er geç parçalanacaktı. Bu, kaçınılmaz bir sonuçtu !..
   Bu sonuç, ayrıca şu nedene de dayanıyordu : Yalnız Osmanlı değil, bütün imparatorlukların tasfiyesi, artık çağın gereğiydi.. Çağ, artık milliyetler çağıydı.. Milliyetçilik ; milli topraklar üzerinde, milli hakimiyet ve kültür, yani özgür bir bütünlük demekti. Sınıflar esasına dayansalar da !...
   Ama Osmanlı, neden diğer imparatorlukların hepsinden önce gidiyordu bu parçalanmaya ?.. Çünkü Osmanlı İmparatorluğu ; devrin bütün imparatorlukları arasında, ekonomik ve kültürel yönden en geri olanıydı. Kendi ülkesinde, bir ekonomik ilişkiler birliğini, bir pazar birliğini, bir kültür birliğini ve kültür birliği üstünde egemen milletin kültür üstünlüğünü kuramamıştı. Ülkede egemen olan milletin ; ekonomik yatırımları, altyapı birliği, milli sermaye ve kredi teşkilatları yoktu. Egemen millet olan Türklerin kültür alanında, kendi yönetimlerindeki halklara vereceği değer ve kuruluşları yoktu..
   Kaldı ki bütün imparatorluk ; yabancı sermaye denetimi, borç esareti altındaydı. Kapitülasyonlarla zincirlenmişti. Her alanda gerilik ve yönetim sefaleti içindeydi. Devletin bütün dayanağı, asker ve jandarmadan ibaretti !. Her kaynaşan yere Türk askeri veya jandarması sürülüyordu..
   19. yüzyılda Balkan milletleri, artık kendi devletlerini kurmuş bulunuyorlardı. Yani daha Balkan Savaşı patlamadan Balkan milliyetçiliği, Balkan toprakları üstünde kendi merkez ve odaklarını yaratmıştı. Bir Bulgar devleti, bir Sırp devleti, Karadağ ve Yunan devleti vardı. Bu devletlerin koruyucuları da belliydi. Ayrıca bu devletler tarafından çevrelenen Arnavutluk da, ayrıca devlet olmak istiyordu..
   İkinci Meşrutiyet'in öncüleri acaba bütün bu şartları olduğu gibi değerlendirebiliyorlar mıydı ?.. Bu bölgelere göre ve bölge içindeki halkın etnik durumlarına uyan reformlara ve yönetim iyileştirmesine gidebilirler miydi ?.. Eski merkeziyetçiliği arka plana atan ama imparatorluğun bazı bağıntılarını da koruyan bir yönetim sistemi kurabilirler miydi ?.. Bu suretle Balkan Savaşı dramı önlenebilir ve Balkan Türklüğü, kanlı bir tasfiyeye uğramaktan kurtulabilir miydi ?..
   Bu soruları yanıtlamak zor !.. Çünkü böyle bir reform için İttihat ve Terakki'nin hiçbir planı, hiçbir formülü yoktu. İhtilalden sonra yönetime el koyacak bir önder kadro da yaratılamamıştı. Devlet adamları, liderleri, öncüleri yoktu. Özetle Parti, çağdaş bir siyasi kültürden yoksundu..
   Zaten Balkan Savaşı öncesi krizler ; basın, parti ve parlamento anarşisi de bundan ileri geliyordu. Balkan komiteciliğinde geçerli olan zihniyet, silahşorluk alışkanlıkları, suikastlar gibi işler ise, devlet yönetimi için zararlıydı... Güçlü ve geçici bir dikta rejimi belki açıklanabilirdi ama bu küçük çabalar, ancak zarar verirdi. Böylece şartlar, çarklarını döndürdüler ve sonuçta da olan oldu !..
   Osmanlı için 1912 yılı ekim ayında başlayan Balkan Savaşı öyküsü, kanlı bir film şeridinin, yıldırım hızıyla dönüşüdür adeta !.. Tarihte bir imparatorluk ordusunun bu kadar hızlı ve yüz kızartıcı sahnelerle çözülüşünün örneği pek yoktur da denilebilir..
    
   18. yüzyılın sonlarına kadar Balkan Hristiyanları arasında esaslı çatışmalar olmadı. Milli akımlar henüz gelişmemişti. Fener Patrikhanesi'nin dini hakimiyeti Balkanlı Hristiyanlar üzerinde tanıdı. Halbuki Patriklik, Ortodoks Patrikliği idi. Balkan Slavları da, büyük çoğunlukla Ortodoks idi. Patrikhanenin resmi dili Yunanca olduğu için, ibadetler de Yunanca idi. Fakat Rum papazları, ya da İstanbul Patrikhanesinin atadığı ve kendisine bağlı papazların Slavlara davranışları iyi değildi. Böylece, Balkan Hristiyanları arasında ilk geçimsizlik, Kilise sorununda başladı. Sonuçta Sırplar ve daha sonra da Bulgarlar, İstanbul Rum Patrikliğinin vesayet ve kontrolünden kurtuldular..
   Bulgar Kilisesinin tam bağımsızlığı ancak İkinci Meşrutiyet yıllarında tamamlandı. Böylece Balkan Hristiyanları arasındaki pürüzlü konu ortadan kalktı. Kiliselerin bağımsızlığı üzerine, kiliselerde ibadetin her Slav milletinin kendi dilinde oluşu, Kilisede aynı millette ve aynı dili konuşan papazların etkisini artırdı. Bu papazlar yolu ile milli Kilise, kendisini milli mücadelenin emrine verdi. Ve bu sonuç, Balkan Hristiyanlarının bilinçlenmesi, milli duygu ve milli birliğin yerleşmesi konusunda önemli bir etken oldu.
   Böylece bir taraftan okullar ; basın ve aydınlar, diğer taraftan Kilise ve papazlar elinde geliştirilen milli kurtuluş hareketleri, 1912 Balkan Savaşı öncesi, artık olgunlaşmış durumdaydı..
   Gerçi kiliseler anlaşmazlığı kalkmıştı. Fakat bu sefer de Osmanlı Makedonyası'nın taksimi üzerinde çatışmalar başlamıştı. Makedonya'nın ; Bulgarlar, Sırplar ve Yunanlılar arasında nasıl bölüşüleceği konusunda görüşler, istekler çeşitliydi. İşte bu anlaşmazlıktır ki Bulgarlar, Sırplar ve Yunanlılar arasında Osmanlı Devleti'ne karşı ve devletler düzeyinde bir anlaşmaya varılmasını, yani bir ittifak oluşturularak ortak saldırıya geçilmesini önlüyordu. Daha doğrusu Bulgarlarla Yunanlıların, Bulgarlarla Sırpların, hatta Yunanlılarla Arnavutların birbirlerine karşı kuşku ve nefretleri, Osmanlılara karşı olan düşmanlıklarından daha güçlüydü..
   Fakat Meşrutiyet'in ilanından sonra ve din etkilerinin müdahalesi ile, hızlı bir yaklaşma hareketi başladı. Bu hareket ; çeşitli Balkan komitelerinin Osmanlılara karşı olan silahlı saldırılarını durdurdukları, Balkanlar'da çete hareketlerinin yavaşladığı dönemde geliştirildi. Osmanlı ordusunun en zayıf günlerinde bu gelişme, kesin sonuçlara ulaştırıldı. Yüzyıllardır birbirlerine sırt çeviren Balkan Hristiyanları ve onların, 19. yüzyıl içinde kurdukları devletler, birbirleriyle siyasi ittifaklar bağlamayı başardılar. Gerçi bu anlaşmalar güç şartlar içinde ve geç başarılabildi ama Balkan Savaşı'nın ilanından önce, ittifaklar tamamlanmıştı. Artık Osmanlılara toptan saldırabilirlerdi..
   
   1910'da Bulgaristan ile Karadağ arasında ilk uzlaşmaya varıldı. 1911'de Balkan ittifak düşüncesi artık güç kazanmıştı. 1912 mayıs ayı içinde Bulgaristan ile Yunanistan ve Bulgaristan ile Sırbistan arasında yazılı anlaşmalara varıldı. Ama bu anlaşmalar, henüz bir askeri ittifak niteliğinde değildi. Fakat Bulgar Hükumeti daha 26 ağustos 1912'de Kralın başkanlığında yapılan toplantıda, Türkiye ile savaş kararı aldı. Aynı yıl içinde Balkanlar'da patlayan Arnavutluk isyanları Babıali'yi halsizleştirince, Balkan devletleri arasında harekete geçmek istekleri güçlendi. Çünkü ortada Osmanlı hakimiyeti çok sarsılmıştı. Balkanlar'da gerçi kalabalık bir Osmanlı ordusu vardı ama, bu ordu, savaş gücü ve disiplini olmadığını Arnavutluk isyanlarında ortaya vurmuştu..
   İşte bu şartlar ve bu hava içindedir ki, 28 eylül 1912'de dört hükumet, yani Karadağ, Sırbistan, Bulgaristan ve Yunanistan arasında ittifak anlaşması imzalandı. 30 eylülde bu siyasi ittifak, askeri bir ittifak anlaşmasıyla tamamlandırıldı. 1 ekimde ise Balkan devletleri seferberliklerini ilan ettiler. Hedef, Osmanlı ve Balkan vilayetleri idi !..
   Başta Avusturya olmak üzere büyük devletler, aracılık için girişimlerde bulundular. Sorunların barış yoluyla çözümlenmesini istediler.. Fakat yeni müttefikler artık, kendilerinin Babıali'ye müracaat etmek ve Osmanlı Hükumetinden reformlar için güvence almak kararında olduklarını bildirdiler. Bu reform istekleri ortak bir nota ile 14 ekim 1912'de İstanbul Hükumetine bildirildi. Bu tarih, İtalya ile imzalanan barış anlaşmasından, yani Trablus'un ve Adalar'ın İtalya'ya terk edilmesinden bir gün önceye rastlar.
   Karadağ Hükumeti, diğer Balkan devletlerine öncü olarak daha 8 ekimde savaş açmıştı. 17 ekim 1912'de ise, silahlar patladı.
   Osmanlı Hükumetinin Rumeli'den kanlı tasfiyesi, yani Balkan Savaşı, artık başlamıştı !...
    

( ŞEVKET SÜREYYA AYDEMİR'İN YAZILARINDAN DERLENMİŞTİR.. )

469 Yıllık Sır!

Şehzadebaşı Camii'  Fizik Kurallarına Aykırı

Mimar Sinan, Şehzadebaşı Camii'ni Restore Edemeyen Mimarlara, Cam Şişede Bıraktığı Mektubuyla Yol Gösterdi. Büyük Ustanın Sırları 469 Yıl Sonra Anlaşıldı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda 50 Yıla Yakın Bir Süre Mimarbaşılığı Yapan, İmparatorluğun Her Yanına Dağılmış Çok Sayıda Ünlü Eseri Bulunan Mimar Sinan, Bugün Bile Dünyaca Tanınmış Mimarlara Ders Veriyor. 

Büyük Ustanın 1543 Yılında Yaptığı İstanbul'daki Şehzadebaşı Camii'nin 1990'lı Yıllardaki Restorasyonunda Yaşananlar, Tüm Dünyayı Şoke Etti. Mimar Sinan'ın 'Çıraklık Eserim' Dediği Şehzadebaşı Camii'sinin Zedelenen Kemerleri İçin Restorasyon Çalışmaları Başlatıldı. Camiinin Kemerlerindeki Sorun, Çok Sayıda Mimarı Bir Araya Getirdi. Mimarlar Restore Konusunda Karar Veremedi. 

Ortaya Birçok Fikir Atıldı Ama Hiçbiri Kabul Edilmedi. Mimarlardan Biri İncelemeler Sırasında Caminin Kemerlerinde Bir Oyuk Fark Etti. Bu Oyuktan Çıkan Cam Şişede Gizlenmiş Mektup, İnanılmaz Gerçeği Gün Yüzüne Çıkardı.

Mektubun Mimar Sinan Tarafından Yazıldığı Anlaşıldı. Büyük Usta Mektubunda, "Bu Notu Bulduğunuza Göre Kemerlerden Birinin Kilit Taşı Aşındı Ve Nasıl Değiştireceğinizi Bilmiyorsunuz" Diyordu. 

Mektubun Devamında Kemerin Nasıl Onarılacağını Anlatan Mimar Sinan, 469 Yıl Sonrasına Da Işık Tutmuş Oldu. Kemerin Onarımı Mektuptaki Gibi Yapıldı. Şehzadebaşı Camii İle Birlikte Büyük Ustanın Birçok Eserlerinde De Mektuplar Bırakarak Yol Gösterdiği Anlaşıldı.

Süleymaniye Camii'ndeki Önemli Not

Süleymaniye Camii'nin Restorasyonunda Da Şehzadebaşı Camii'nde Olduğu Gibi Mimar Sinan'dan Not Bulundu. Bir Oyuktan Çıkan Notta, Büyük Usta Şöyle Diyordu:

"Her Kim Bu Taş Eskidiğinde Yenisiyle Değiştirmek İsterse, Eski Taşın Yerine Takılacak Yeni Kilit Taşının İki Tarafından Yağlı İple Taşı Bir Taraftan Sokup Öteki Taraftan Çeksin. Sonra İpin Dışarıda Kalan Kısımlarını Kessin." Süleymaniye Camii'sini Kurtaran Bu Mektup Şu Anda Topkapı Sarayı'nda Saklanıyor.

Büyük Usta Raylı Sistem Kullanmış

1950-1960 Yılları Arasında İnşaat Mühendisi, Mimar Ve Jeofizikçilerden Oluşan Bir Japon Heyeti Sultanahmet Camii Ve Süleymaniye Camii İle Yakından İlgilendi. Mimar Sinan'ın Camileri Gevşek Zemin Üzerine İnşa Edildiğini Gören Heyet, Camilerde Bir Çatlak Dahi Olmamasına Akıl Sır Erdiremedi.

Camilerin Sabitlenmediği, Yerinde Oynayarak Yıkılmaktan Kurtulduğu Anlaşıldı. Minarelerin De Raylı Sistem Üzerine Oturtulduğu Ve Her Yöne Yaklaşık 5 Derece Yatabildiği Ortaya Çıktı.
Japon Mühendis Transa Geçti...

Selimiye Camii'ne Gidenler Bir Gün Kubbenin Altında Sırtüstü Yatan Japon Turist Görmüşler. "Burası Kutsal Bir Yer. Oturun Veya Ayakta Durun" Diyerek Uyarmışlar. 

Ancak, Japon Trans Vaziyetteymiş, Gözlerini Kubbeden Ayırmadan Şöyle Sayıklıyormuş; "Bu İmkansız. Ben Yılların Mühendisiyim. Bu Kubbe Var Olamaz. Kubbenin O Şekilde Durması Fizik Kurallarına Aykırı..."

280 ) TOPRAK REFORMU !..

 

   Şurası bir gerçek ki, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti, bütün kendinden önceki devirlerden, yalnız taş taş üstünde tutunamayan bir ülke değil ; baştan başa boş, bakımsız, kimsesiz topraklar da devraldı. Ama bu boş ve bakımsız tarlaların üstünde de, hala bir tapu yağması, sinsi sinsi, köylünün aleyhine devam edip gidiyordu..
   Yeni hükumete ; var olan kötü şartları ülke yararına, köylü yararına değiştirmek, toprakla ilgili ilişkileri hem teknik, hem sosyal bakımdan, temelden ve yeniden kurmak görevi düşüyordu. Yüzölçümü 750 bin km2'ye varan ve kurtarılan "son topraklar" üzerinde, sayıları yaklaşık 12 milyonu bulan yorgun, güçsüz ve yoksul "son Türkler" Mustafa Kemal ve O'nun başbakanı İsmet Paşa'dan bir mucize bekliyorlardı.. Özetle her şeye kökten başlamak, her şeyi yeniden düzenlemek gerekiyordu. Her şeyin başında da toprak, çiftçi ve tarım politikası geliyordu.  Elde, tümü ancak 130 milyon lirayı zor bulan acıklı bir bütçe vardı ; ama yapılması milyarlar isteyen hesapsız işler de sırada bekliyordu..
   İşte bu bütçenin gelirinin % 21,3'ü köylünün sırtına yüklenmiş olan aşar vergisinden geliyordu. Bu bütçe, Cumhuriyet'in ilk yılında bile, 50 milyon lira açıkla onaylanmıştı. Ve bu zavallı bütçeden, bir gün gelecek, örneğin 1932 yılında, 169.354.000 liralık gelirinden tam 49.705.000 lirası, yani neredeyse üçte biri, eski Osmanlı borçları (düyunu umumiye) olarak yabancılara ödenecekti !..  
   İşte bu hazin şartlar içinde İsmet Paşa hükumeti, inanılamayacak kadar cesur bir karar verdi ve 27 Şubat 1925 tarihli bir kanunla, çiftçinin sırtındaki aşar vergisi kamburunu kaldırdı !.. 1926 bütçesinde artık aşar geliri yoktu !.. Ardından gelen 1929 dünya ekonomi krizine rağmen de geri adım atılmadı...  
   Aslında elde edilen ürünün onda biri olarak alınan, Osmanlı'nın son döneminde sekizde bir olarak mültezimler eliyle toplanan vergi yüzünden çiftçi baskı ve zulüm altında inlemişti. Verginin bir kusuru daha vardı.. Aşar, bir kazanç vergisi değildi. Çünkü arazinin gayri safi hasılatı üzerinden alınır, masraflar hesaba katılmazdı. Bu yüzden aşar, bazen karın tamamını, hatta sermayenin de bir kısmını alır götürürdü.. Bunun sonucu olarak da, köyde bir sermaye birikimi olmuyordu. Şehir ve kasabalarda ise ağa ve diğer ileri gelenler, hem hükumet memurlarıyla anlaşarak ucuza getirdikleri aşar işleriyle köyü soyuyor, köylüyü zorla kendilerine bağlıyorlardı ; hem de aşar mevsiminde toptan derledikleri hububatı ellerinde tutarak, bunu pazara parça parça ve talebin arttığı zamanlarda sürerek, ayrıca kazanç sağlıyorlardı..
   Atatürk bir nutkunda ; "Toprak kanununun bir neticeye varmasını, Meclis'in bu konuda gayret göstermesini beklerim. Her Türk çiftçi ailesinin, geçineceği ve çalışacağı toprağa sahip olması, ne olursa olsun, lazımdır. Vatanın sağlam temel ve imarı bu esastadır.." demişti.. 
   Ama ne yazık ki, 1923 ile 1938 arasında bu konuda fazla bir şey yapılamadı.. Yapılanlar ise kaba taslak şöyleydi :  Köylüye 200.162 liralık pulluk dağıtıldı.. Yüksek Orman Mektebi 166 mezun verdi.. Üç yerde birer Orta Ziraat Mektebi ve 1933'de Ankara'da Yüksek Ziraat Enstitüsü açıldı. Biraz tohum ıslahı, biraz fidan dağıtımı, inekhane vb. .. İşte o kadar.. Köyün sosyal yapısında etkileri olacak bir harekete geçilmedi.
   İskan işleri ise yalnızca hazin bir başarısızlıktı, bir sahipsizlikti..Gerçi zaten harap olan Türkiye 1923-1937 arasında Romanya, Bulgaristan ve Yugoslavya'dan 771.611 göçmen kabul etmek zorunda kaldı. Ama bunun yanı sıra, yalnızca yurdumuzu terk eden Rumların bıraktıkları köy ve topraklar, bunların çok daha fazlasını yerleştirmeye ve barındırmaya yeterdi ; ama iş öyle olmadı ve yerleştirme işi, bu on beş yıllık dönemde, sahipsiz bir düzen içinde eridi gitti !..
  
   Türkiye'de ilk Ziraat Sayımı 1927 yılında yapıldı. Faydalanma şekilleri bakımından arazi dağılımı şöyleydi :
Ekilebilir arazi     : 231.500.000 dönüm
Ormanlar            : 139.487.000     "
Meralar              :  269.409.000    "
Dağ,taş (yararsız) :102.234.000     "
Bataklık ve göller :   13.629.000    "

   Ekilebilir arazi durumundaki 231.500.000 dönümden ancak 43.637.727 dönümü ekiliyordu. Yani ülke yüzölçümünün % 4,86'sı !..  Bu, ekilen arazinin dağılımı da şöyleydi :
Hububat    : % 89,5  ( 39.093.220 dönüm )
Bakliyat    :  %  3,9   (   1.740.093    " )
Sınai bitkiler ve diğer bağ-bahçe : % 6,6 ( 2.804. 104 dönüm )

   Bu tablonun özeti şuydu : TOPRAKLARIMIZ BOŞ VE EKİLMEYE MUHTAÇTIR !..
   1944'de, "Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu"na gidilirken durum şöyleydi : Öküzle veya bir çift atla çalışıp geçinmek zorunda bulunan, yani ancak 75 dönüme kadar toprağa sahip olan çiftçi aileleri ; bütün çiftçi ailelerinin % 75,5'u, yani aşağı yukarı bütün ailelerin dörtte üçüdür ki, bunlar bütün zirai toprakların ancak %29,4'üne sahiptirler !...


 
   1 Ocak 1945'de hükumetin toprak reformu yasa tasarısı Meclis'in önüne geldiğinde, hemen parti içinde engelleme ve eleştirilere hedef oldu. Bernard Lewis'in ifadeleriyle, bu yasa tasarısının hedefleri şunlardı :
"Toprağı hiç olmayan ya da çok az olan köylülere toprak ve tarım aletleri vermek, ülkenin ekilebilir topraklarının tam ve verimli kullanımını sağlamaktı. Yöntem ; 20 yıllık faizsiz kalkınma kredisi ve diğer maddi yardımlarla birlikte bu köylülere toprak vermekti. Bu toprak, kullanılmayan hazine arazileri, belediyelere ve devlete ait diğer topraklar, tarıma uygun duruma getirilen araziler, sahibi belirsiz topraklar ve özel kişilerden müsadere edilecek araziler olacaktı. Bu son kategori için, 500 dönümden büyük bütün araziler devletleştirilecekti. Bunun bedelleri değişen ölçülerde ödenecekti. Elde bulundurulan arazi ne kadar büyükse, oranlar o kadar küçük olacaktı. 20 yıl içinde, % 4'ü hazine bonosu olmak üzere taksitler halinde ödenecekti. Yasa, bu tasarıyla elde edilen toprakların mirasçılar arasında bölünemeyeceğini de şart koşuyordu. Kırsal nüfusun yaklaşık üçte birini ( 5 milyon kişi ) , tam uygulandığında, Türkiye'yi bağımsız bir küçük mülk sahibi köylüler ülkesine dönüştürecek önemli bir devrime yol açacak olan bu yasadan yararlanacağı tahmin ediliyordu.."
  
   Üç aydır didiklenen tasarı soysuzlaştırılmak üzereydi. İnönü ve Saracoğlu telaşlıydılar. O günlerde Kütahya mebusu Alaattin Tiritoğlu, söz yarışları içinde bunalan komisyonu, Londra'da herkesin istediğini rahatça söyleyebildiği "Hyde Park"a benzetmişti !.. Başvekilin kulağına giden bu söz, onu sinirlendirdi. İşte bu sırada Tiritoğlu'nu bir akşam Çankaya'ya çağırdılar. İnönü gene bu konuyu açtı. Sonunda ve o gece orada tasarıyı kurtarmak endişesiyle bir madde hazırlandı. Tiritoğlu'nun müsveddesini yaptığı bu madde üstünde İnönü'nün kendi yazısıyla yaptığı değişiklikleri taşıyan müsvedde şimdi eldedir. Bu madde, 17. madde olarak kanunda yer alacaktı. Madde şudur : "Topraksız veya az topraklı olan ortakçılar, kiracılar veya tarım işçileri tarafından işlenmekte bulunan arazi, o bölgede, 39. madde gereğince dağıtılmaya esas tutulan miktarın 3 katı ve kendi seçtiği yerde sahibine bırakılmak şartıyla, yukarıda yazılı çiftçi ve işçilere dağıtılmak suretiyle kamulaştırılır. Sahibine bırakılacak arazi 15 dönümden aşağı olamaz. Bu madde hükmünün uygulanmasında 15. ve 16. madde hükümleri işlemez. Geçici mevsim işçileri hakkında bu hüküm uygulanmaz."
   Uygulanma kabiliyeti şüpheli olmakla beraber bu madde, devrimci bir karakter taşıyordu. Parti idare heyeti üyelerine ve çok sayıda mebusa imzalattırılması işleri de biraz baskılı geçti. Bu nedenle bu madde, bazıları için bir "İnönü'nün diktası" havasını taşıyordu. Başvekil Saracoğlu bu madde için, "İşte toprak reformu dediğin böyle olur" diyordu.. İş, bunu Meclis'ten geçirmeye kalıyordu. İnönü maddeyi Meclise açıkça telkin etmekten çekiniyordu. Fakat İnönü'nün yakınlarından olan Fikret Yüzatlı etrafa onun adına şu sözleri yayıyordu : "Reformda ısrar edin. Toprak kanununu istemeyen parti, benim partim değildir !.."
   Sonunda maddeyi Meclise getirmeden önce ve dolambaçlı çabalarla milletvekillerinin büyük çoğunluğuna imzalattırmak mümkün oldu. Böylece kanun 11 Mayıs 1945 tarihinde çıktı. 15 Haziran 1945'de 4753 numara ile yayınlandı..
   Fakat 17. madde asla uygulanmadı. Kanunun diğer pek çok maddeleri de kağıt üzerinde kaldı. Ege'den Adnan Menderes, Çukurova'dan Cavit Oral ve orta yayladan Emin Sazak, güneydoğudan Şeref Uluğ ve çevreleri sonuna kadar bu kanuna muhalif kaldılar. Kanun çıktığı zaman ise artık, Mecliste ve memlekette çok partili rejim çabaları başlamıştı. Bayar, Menderes ve arkadaşları DP'yi kurdular. DP'ye önemli katılımlar oldu her yerde. CHP'de kalan toprak kanunu muhalifleriyse pek çabuk kazan kaldırdılar. Ölü doğan kanunun derhal tadiline girişildi. Bu arada garip bir şey de oldu : Bu kanunu getiren ve onun ideolojisini savunan Ziraat Vekili Şevket Raşit Hatiboğlu, Ağustos 1945'de vekaletten ayrılmak zorunda kaldı. Fakat yerine, hiç beklenmediği halde, 4753 sayılı kanunun baş muhalifi ve bizzat büyük bir toprak sahibi olan Cavit Oral Ziraat Vekili oldu !.. Artık bu hareketin sonu belli olmuştu !..
   Nitekim Cavit Oral'ın hazırladığı tadil kanunu Meclise getirildi. 4753 sayılı kanun zaten uygulanmıyordu. Nihayet, aradan biraz zaman geçince, 27 Mart 1950'de "Çiftçiyi topraklandırma hakkındaki 4753 sayılı kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna bazı maddeler ve geçici maddeler eklenmesine dair" olan 5618 sayılı kanun çıkarıldı. İş, atılımcı ruhundan sıyrıldı ve bu öykü de böylece bitti.
   Bu geriye çekilişi yaparken, CHP'nin bazı ileri gelenleri, yakında gidilecek seçimlerde toprak ağalarının ve onların emrindeki kalabalıkların CHP'ye oy vereceklerini sanmışlardı. Gerçi, bu tadil kanununun yayınından 45 gün sonra yeni seçimler yapıldı. Ama sonuçlar, bu küçük hesapları tamamen altüst etti ve 14 Mayıs 1950'de CHP, iktidarı kaybetti...

    NEDEN BAŞARISIZ OLDU ?...

   Atatürk, devrimci yönleri ve hareketleri nutuklarında işaret etmek, örneğin köylüyü "efendi" ilan ederek tarımsal politikanın devrimci yönünü ve esaslarını göstermekle beraber, bu işaretlerinden sonra hükumetin icraatına fazla müdahaleden çekindi..
   Atatürk rejimi, bir doktrin rejimi değildi. Atatürk doktrinden daima çekindi. Halk Partisi kurulurken ona : "İyi ama Paşam, bu partinin doktrini yok ? " diyen Yakup Kadri'ye : "Elbette yok çocuğum, eğer doktrine bağlanırsak devrimi dondururuz.." diye karşılık veriyordu.
   Bu böyle olunca da Halk Partisi, doktrinsiz bir parti olarak doğdu. Daima öyle kaldı. Daha doğrusu Türkiye'de, ilk devrim atılımları dışında, gerek Atatürk'ün, gerek İnönü'nün başkanlıkları zamanında CHP hiçbir zaman tam anlamıyla ilerici, sürükleyici bir öncü örgüt durumuna gelemedi. Hiçbir zaman ideolojisini düzenleyemedi. Bu türlü düzenleme girişimlerine daima çekingen veya karşı oldu. Böyle olunca da parti içinde partiyi sürükleyen ve parti şeflerinin yön saptayıcı sloganlarını, örneğin köylüyü toprak sahibi kılmayı, kendilerine iman ve akide haline getirerek bu uğurda mücadele eden öncü ve güçlü bir kadro yetişmedi.
   Gerçi toprak reformu için mutlaka doktrinci bir partinin iktidarı şart değildi. Toprak reformu yapan ülkelerde bu ıslahatı her zaman doktrinci veya otoriter rejimler başarmamıştır. Ama Türkiye Cumhuriyeti öyle yeni bir devlet düzeniydi ki, bu düzende Kurtuluş Savaşını başaranlar, barış döneminde de tabiatıyla rejimin önderleri ve yöneticileri oldular. Rejim de doğal olarak şef ve otoriter hükumet rejimi oldu. O halde her şey şeften, partiden ve parti üyelerinin oluşturduğu Meclisten gelecekti. Ama ne var ki çarklar işte bu noktada eksik ve çelişmeli çalışıyorlardı. Atatürk isteyince, millete şapka giymeyi küfür sayan sarıklı hocalar ve hatta fesli, kalpaklı beyler, bu kanunu elleriyle alkışlıyor, fakat kalben yeriyorlardı. Ama ne var ki, şef bunu böyle istemişti ve onun dediği olacaktı.
   Ortaya atılan birkaç idealistin çabaları, bin bir direniş, bin bir tahrik ve bin bir oyunla boğuluyordu. Her ne kadar eksikli olsa bile örneğin 1945'de çıkarılan kanun, az sonra bozuluyor ve daha garibi olarak da, bu işi ideal edinmiş bir vekil yerini terk etmek zorunda kalarak, onun yerine, toprak reformuna, hatta basit ıslahata kökten karşı olan ve bütün karşı olanların sözcülüğünü yapan bir toprak beyi, pekala gelebiliyordu. Çünkü toprak ıslahatı ve topraksız köylü bırakmamak, köylüyü efendi kılmak gibi sözler ve sloganlar, partinin aktif kadrosunu oluşturan parti grubunun ruhuna sinmemişti. Şuuruna inmemiş, yerleşmemişti. Bu parti ıslahat yolunda yeteri kadar öncü mücahitlerini vermemiş, yetiştirememişti. .. Çünkü, parti, sözün tam anlamıyla parti değildi ve hiçbir zaman da olmamıştı. Bu parti ancak şef isterse ve bu isteğini, örneğin saltanatın kaldırılmasında olduğu gibi biraz da dikta haline getirirse her şeyi yapardı. Ama artık şef, 1923 ve 1924'deki şefin gücünde değildi. Böyle olunca da, şef işlerin akışını, şekillerin tartışmalarına bırakınca, her şey ister istemez, demagogun ve arkasındakilerin dediği gibi oldu..      
   
( Şevket Süreyya Aydemir, "İkinci Adam" C.2 ; Ş.S.Aydemir, "Menderes'in Dramı" ; İsmail Hüsrev, "Türkiye Köy İktisadiyatı" ; Ş.S.Aydemir, "Tek Adam" c.3 ; Feroz Ahmad, "Demokrasi Sürecinde Türkiye, 1945-1980" ) 
  

YENİ YAYIN DÖNEMİ

AKADEMİK FİZİK'TE YENİ YAYIN DÖNEMİ YAKINDA BAŞLIYOR...