136 ) TARİHTE VE OSMANLI'DA SAAT VE SAAT KULELERİ...

   Mezopotamya ve Mısır'da görülen basit güneş saatlerinin ilk gelişme şekli "Güneşin Bahçesi" olan Anadolu'da meydana gelmiştir. Miletoslu Anaksimandres, oldukça gelişmiş bir düzeneğe sahip ilk güneş saatinin mucidi olarak kabul edilir.
   Anaksimandres'ten yüzyıllar sonra Romalılarca da kullanılan ve geliştirilen güneş saatlerine ilk ileri düzeneği İslam uygarlığı vermiştir. Çünkü İslamiyet'te günde beş vakit namaz kılındığından zaman çok daha hassas detaylar ile belirlenmiştir. Sabah, öğlen, ikindi, akşam ve yatsı namaz vakitlerinin doğru zaman aralıklarında belirlenebilmesi için İslam uygarlığınca kullanılan güneş saatleri daha önceki örneklerine nazaran çok daha hassas ölçülerde yapılmışlardır.


   Su saati ve kum saati de, saatin tarihçesi içerisinde karşımıza çıkan diğer saat türleridir. Su saatini özellikle Abbasiler tercih etmiştir. Abbasi Halifesi Hasan Raşid, su ile çalışan bir saati Alman İmparatoru Şarlken'e hediye etmiştir..
   Gerek Abbasi ve gerekse diğer İslam devletlerinde, namaz vakitlerini ve bunları saptamakla ilgili aletleri kullanan, tamirini ve ayarını yapmakla görevli kimselere "Muvakkit" denmektedir. Şarlman'a hediye edilen su saatini de muvakkit denilen bu görevliler yapmıştır..
   Bu memurlar, camilerin hemen yanındaki "muvakkithane" denilen yerlerde kalır. Burası bir anlamda astronomi eğitimi verilen bir yerdir. Bir muvakkit ; inceleme, uygulama ve hesaplamada usturlap, güneş saati, rubu tahtası ve kıblenüma (pusula) gibi aletleri kullanır..
  

   Saat, Doğu medeniyetleri tarafından icat edilmiş olmasına rağmen kule saati yapma geleneği ve ardından mekanik saati öncelikle Batı uygarlığı geliştirmiştir. İlk saat kulesi İtalya'da 1348'de yapılırken, ikincisini Henri de Vick 1360'da Fransa'da yapar. 18. yüzyılda yapılan ilk saatler ise bir anlamda matbaa ile birlikte Orta Çağı kapatan makine olarak görülür..Hatta Munford'a göre, "Teknolojinin başlangıcı, buhar makinesi ile değil saat ile olmuştur"..
   16. yüzyıla gelindiğinde tüm Avrupa'da yaygınlaşan saat kuleleri Osmanlı'da Kanuni Süleyman'dan sonra görülmeye başlar. İlk Osmanlı saat kulesi Üsküp'te 1577 yılında yapılmıştır.
   Bir anlamda Osmanlı'da ilk mekanik saat yapımı çalışmalarını III. Murad başlatmıştır diyebiliriz. Onun döneminde açılan ve Takiyüddin Efendi'nin kurduğu rasathane, devrine göre en ileri aletlerle donatılmıştır. Bu aletlerden birisi de saattir...
  

   14. yüzyılda itibaren tüm Avrupa'ya yayılan saat kuleleri yapma geleneği Osmanlı'ya ancak 18. ve 19. yüzyıllarda girebilmiştir. Bu geleneğin Anadolu genelinde yaygınlaşmasını sağlayan ise II. Abdülhamid'dir. 1901 yılında, yani tahta çıkışının yirmi beşinci yıl dönümünde, ülke genelinde yetmişin üzerinde anıtsal saat kuleleri yapılmasını emreder. Bu fermanla tüm şehirler anıtsal saat kuleleriyle şehircilik ölçüsünde süslenirken, zaman ölçmek anlamında Osmanlı'da bir devrim de gerçekleşmiş olur. Artık halk, zamanını ezan sesine göre değil, bilimsel ölçülere göre, yani saat ile belirler.
   Özellikle 1926'da miladi yıl uygulamasına geçilince, saatler bu esasa göre ayarlanarak ezani saat sistemi kaldırılmış olur. 1928 yılında ise Latin harf ve sayılarının kabulü üzerine bazı saat kulelerindeki kadranlarda bulunan Arap rakamlarının yanına Latin rakamları da yazdırılır.
   Osmanlı saat kuleleri içerisinde en estetik görünüşe sahip olanı kuşkusuz İzmir Saat Kulesi'dir. Abdülhamid'in tahta çıkışının yirmi beşinci yıl dönümü olan 1901'e kadar yetiştirilmeye çalışılan saat kulesinin bazı parçaları yurt dışından getirtilmiştir. Bir Belçika firmasının projesi ile yapılan kulenin saatini, Alman İmparatoru II. Wilhelm hediye etmiştir. 25 metre yüksekliğindeki çeşmeli saat kulesi, yaklaşık yüz yıllık bir süreç içerisinde yapılan tüm saat kuleleri arasında en güzelidir ve İzmir'in ilk çağdaş ve modern simgesi sayılır.
   Devrin İzmir valisi, şehrin üst düzey devlet adamları ve İzmir'in sivil ileri gelenlerince titizlikle planı ve projesi hazırlanan İzmir Saat Kulesi, uzun araştırmalardan sonra, 1.700 Osmanlı lirası karşılığında Mühendis Raymond Pere' ye ihale edilir. Bir ara mali sorunlar nedeniyle durma noktasına gelse de, valiliğin başlattığı yardım kampanyası sonunda 1.052 lira toplanır.
   1. Eylül. 1901 günü bütün İmparatorlukta düzenlenen görkemli cülus kutlamaları içinde en muhteşem olanı, İstanbul'dan sonra, İzmir'de saat kulesinin açılış töreniyle birlikte yapılandır.. Vali Kamil Paşa, idari ve askeri üst düzey yöneticiler, askeri erkan, yabancı elçiliklerin temsilcileri ve halkın büyük katılımıyla açılış yapılır..
     

   İzmir Saat Kulesi kadar, bu kulenin yapım sürecinde İstanbullu Zingulli Usta'ya yaptırılan kulenin maketi de ün kazanmıştır. Bu maket, Vali Kamil Paşa tarafından gümüşten yapımına ve Sultan Abdülhamid'e sunulmasına karar verilen makettir.  375 liraya Zingulli Usta'ya som gümüşten yaptırılan saat kulesi maketi 90 cm. boyundadır. Maketin kule kısmındaki saatler İsviçre saatleri olup üzerlerine II. Abdülhamid'in arması işlenmiştir. Kulenin üstündeki kubbe, pırlantalı kakma ile donatılmıştır. Bu maket üzerinde yakut, zümrüt ve elmas gibi değerli taşlar da kullanılmıştır. Gümüş maket, 23 Mart 1901 tarihinde II. Abdülhamid'e takdim edilmiştir. Maket de gerçeği kadar güzeldir. Bu maket günümüzde, Topkapı Sarayı mutfak kısmı karşısındaki "II.Abdülhamid'e ait gümüş eserler" bölümünde görülebilir...

Lüzumsuz Bilgiler Ansiklopedisi 1-2

Lüzumsuzsa ne işimize yarayacak demeyin. 
Lüzumsuz gibi görünen ama olur olmadık yerde işinize yarayabilecek bilgiler içermektedir.

İndirin ve okuyun.. 

Tavsiye ederiz. :)



Winrar ile sıkıştırılmış .rar uzantılı klasör içinde 2 adet dosya bulunmaktadır.

Sayfa sayısı : 234 sayfa (toplam)
Dosya uzantısı : .pdf
Dosya boyutu : 1,62 Mb

İNDİR : Lüzumsuz Bilgiler Ansiklopedisi.rar

135 ) DERSİMİZ DERSİM !... ( 2 )

   Jandarma komutanı Kemal, Dersim'deki kuşlarından çok önemli bir haber almıştı..Suriyeli Casus İzzettin, Dersim'den ayrıldıktan sonra Eğin'de geceleyecek, ertesi gün Arapkir yolunu izleyerek Malatya'ya geçecekti. "Kuşlar", onun Şirzi Köprüsünden geçeceğini bildirmişti. Rütbesi artık Yarbay olan Kemal tam donanımlı jandarmaları bir kamyona doldurdu, kendi de şoförün yanına geçerek, hava kararmadan Eğin'e vardı. İzzettin'in Sulu Han'da kaldığını da öğrenince, altı jandarmayı yolcu kılığında hana yolladı. Gece, hanın arkasındaki ayakyoluna giderken yakalayıp Şirzi Köprüsünün beş yüz metre gerisindeki korucu kulübesine getirdiler.
   Kulübede Yarbay Kemal'in sıkı sorgusu sonuç verdi.. Silahların deve kervanıyla yola çıktığını, casusun bu kervanı Elazığ'da karşılayacağını, ayaklanmanın 1937 baharında başlayacağını, İngiliz İntelligence Service'de çalıştığını bir bir öğrendiler. Böylece ayaklanma planının İngiliz-Fransız gizli servislerince hazırlandığı da ortaya çıkmış oluyordu bir kere daha..
   Önce kervan ele geçirildi. İnşası yeni biten Harçik Köprüsü sayesinde Dersim'in bağrına doğru hançer gibi uzanan yollar açılmıştı. Şimdi iki taraf da, kulakları kirişte bekliyorlardı. Zaman, böylece karşılıklı gergin bir bekleyiş içinde geçerken birden Dersim'in içinde kurulan ilk jandarma karakolunda bir olay patlak verdi. Kışın yakmak üzere akarsuların getirdiği çalı çırpı ve ölü dalları toplayarak sırtlarında köye getirmekte olan birkaç köylü kadın, jandarmalarca yakalanıp karakola götürüldü. Odunlar için ruhsatları olmadığı öğrenildiği zaman, dövülüp hırpalandılar ve aşağılandılar. Kadınların karakolda alıkonulması, bunların kocalarını coşturmuş, silahlanarak karakolu basmaya karar vermişlerdi. Birkaç jandarmanın, kuralları abartılı kullanmaya kalkması,
az kalsın ayaklanmayı erken başlatıyordu...
 
   Ama sonunda, 21 Mart 1937'de, Nevruz gecesi, Demenan ve Haydaran Aşiretleri, Tunceli-Erzincan arasındaki Kahmut Köprüsünü yıkıp Puh Nahiyesini basarak isyanı resmen başlattı.. Beş jandarma şehit olmuş, telgraf telefon hatları kesilmiş ; Haydaranlı, Arıllı, Şadilli, Demenan, Kuveysan, Lolan Aşiretleri olduğu gibi ayaklanmıştı. Şam Uşağı ve Bahtiyar Aşiretlerinin kimi kolları da ateşe atılmıştı. Ötekilerden bilgi yoktu..
   Yarbay Kemal hemen şu emri yazdırdı : "Elazığ'la çevresindeki birliklere, çok acil !.. Birlikler bu emri aldıktan sonra hemen alarm durumuna geçecek ve 'Sel Eylemleri' planını eksiksiz uygulayacaklardır !.."
  "Sel Eylemleri Planı" ; Dersim'de eğitim, kalkındırma hareketlerinin bütününe verilen addı. Bu emri alan bütün motorlu motorsuz birlikler, topçu bataryaları, Dersim yönünde harekete geçecekti. Sığınan ve teslim olanlara iyi davranılacaktı. Ele geçirilen seyitler, ağalar ve aşiret beyleri enterne edilecek, aileleriyle yanaşmaları salıverilecekti. Piyade birlikleri direnenlerle göğüs göğüse çarpışmak üzere yanaşmayacaklar, mevzileneceklerdi.  Ne yazık ki bu operasyonun önünde çil yavrusu gibi dağılan Dersim halkı, cumhuriyet ordusunun çıkamayacağını sandığı yüksekliklere, geçemeyeceğini sandığı geçitlerdeki mağaralara doğru alabildiğine kaçışıyordu..Her iki yanı göklere bakan yalçın kayalıklarla örtülü daracık bir vadi olan Kutu deresi, bunun bir yanını kaplayan Keçisekmez Kayalıkları, Dersim'in en korkunç günlerini yaşamaya başlamıştı. İsyancılar, bir bu Kutu Deresi geçidinin gücüne, bir de Dajik Baba doruğunun ulaşılmaz yüksekliğine güveniyorlardı. Seyit Rıza'nın elinde, yalnızca kendi kurtuluşu uğruna harcamaya çalıştığı bu zavallı halkın sayısı, elli bini geçiyordu...
   Ordunun hızlı operasyonuyla, 140-150 kilometrekarelik bir toprak içine sıkıştırılan isyancılar, en sarp bölgelere sığınmışlardı. En büyük kaygıları cephaneden yanaydı. Güvendikleri dağlara kar yağmış, Fransızlardan ve İngilizlerden gelen silahlara "Kemalpaşalı"lar el koymuştu.. Cephane günden güne eriyordu.
   Ve sonra, dört uçak beliriverdi aniden.. Bir tanesini Sabiha Gökçen kullanıyordu. Göklerden ölüm yağmaya başlamıştı. Bu arada bir uçak da düştü ve pilotu anında linç edildi.. Aşağıdaki mağaralardan Sultan Baba Dağlarının yukarılarına doğru kaçıyordu halk...
   Bu uzun mücadelenin sonunda genel direniş kırıldı. Mağaralar birer birer ele geçiriliyordu.


   Sel Operasyonları sonucu, Tunceli Vilayeti yeni temellere göre kurulmuş, başına geniş yetkilerle General Alpdoğan getirilmişti. İstanbul'dan gelen gazetecilere verdiği demeçlerde şunları söylemişti : "Giden ağaların bir daha gelip eski yerlerini alabileceğine inanmıyorum. Hem onlar bir daha gelmeyecekler, hem de toplum yeni ağalar, seyitler doğurmayacak. Bu bölgede ağa olmak isteyeceklerin başlarına ateş yağacak.. Dersim'de ; reis, bey, ağa ve şeyhlerin üzerine kayıtlı bütün taşınmaz mallar devlete geçmiştir.Devlet de bunları topraksız köylülere dağıtmaktadır. Ayrıca devlet, 2510 No'lu İskan Kanunu'nun 10ncu maddesine göre aşiretlere, reislik, beylik, ağalık ve şeyhlik yapmış olanları ya da yapmak isteyenleri aileleriyle birlikte ülkenin uygun yerlerine yerleştirecektir. Yeniden ağaların türeyecekleri yolundaki kaygılarınız da bu bakımdan yersizdir.."
   Elazığ'da, sinemada kurulan mahkemede, T.C.K 149/2 maddesi uyarınca, on bir idam kararı çıktı.Hükumet Meydanında kurulan darağaçlarında infazlar gerçekleştirildi...
 
   Bir de 1938 yazında gerçekleşen bir ayaklanma daha oldu. Buna karşılık yapılan İkinci Dersim harekatında, çok daha kanlı olaylar gerçekleşti.."Bu dönemde Atatürk artık hastalığının iyice ilerlemesi yüzünden süreci idare edecek durumda değildi. Böylece onun Alevilere karşı olan koruma kalkanı da kalkmış durumdaydı" diyor Rıza Zelyut...

134 ) DERSİMİZ DERSİM !.. ( 1 )

  

    Koca Dersim dramı, üst üste gelen birkaç cinayetle başlamış gibi göründüyse de kökünü Antakya bölgesini, Hatay'ı kurtarmaya çalışan Atatürk'ün hızını kesmek, umudunu kırmak uğruna Fransız-İngiliz casus örgütünün Dersim halkı içine soktuğu kundaktan alır...
   Doğu halkımızı birkaç kez kışkırtarak ayaklandıran (Şeyh Sait ve Ağrı gibi ), bu yüzden de pek çok kan dökülmesine yol açan İngilizlerden sonra, bu işe 1936 yılında bir de Fransızlar el attılar. Önce, Paşa'nın manevi kızı Zehra'yı öldürttüler. Sonra, Hatay işini uyutmak üzere Atatürk'ü öldürtmek gibi iğrenç bir işe giriştiler ve Türkiye içinde, patlamasıyla pek çok tedirginliğe yol açacağı anlaşılan bir çıbanbaşı aradılar. Bulmakta da gecikmediler.. En elverişli çıbanbaşı Dersim'di. Burası, uzun yüzyıllar Osmanlı'ya baş eğmediği gibi, yeni Türk Hükumeti'ne, Cumhuriyet'e de baş eğmiş değildi. Bu bölge halkının ekonomik olanakları son derece dardı. Koyun, keçi sürülerinin verdiği pek az olanakların yanı sıra sık sık yöreye yapılan baskınlardan elde edilen ganimetler göze çarpıyordu. Bütün yöredeki köylerle kasabalar, bu zamanlı zamansız yağmanın kurbanı durumundaydı. Erzurum treni, Fırat boyunca düdüğünü çalarak geçmeye başladıktan sonra, Dersimlilerin eline yeni bir çapul olanağı geçmiş oldu : Sapa yerlerde onun yolunu kesip tren yolcularını soyuyor, yalçın dağlar arasında kaybolup gidiyorlardı. Dersim'de gül gibi yaşayabilenler, sadece, ağalar ve derebeylerdi. Halk, korkunç, kara bir yoksulluk içinde bocalıyordu. Hiçbir kurtuluş umudu da yoktu. Bu bölge halkının korkunç bir bilgisizlik içinde yuvarlanıp gitmesi, dinsel bir güç de taşıyan derebeylerinin arayıp da bulamadığı bir nimetti. Bu yüzden de bölgelerine okul denen ışık ocağını sokmamakta direniyorlardı. Alevi bir Kürt toplumu olarak bilinçlendiklerinden, birbirlerine karşı oldukça büyük bir dayanışma içinde bulunmaktaydılar.
   Cumhuriyet Hükumetinin, Dersim'de yapacağı bir toprak reformunun söylentileri, bütün şeyhleri, ağaları, seyitleri kışkırttığı bunalımlı bir sırada, güneyde, Hatay işi patlak verdi ; bulanık suda balık avlamak isteyen Fransız Hükumeti'nin gözleri bu zavallı, aç insanların yaşadığı dağlık toprak parçasına çevrildi..
 

   Türkiye haritasının ortalık yerinde, sınırlardan uzakta bir Dersim'in bağımsızlık savaşına girişmesi, elbette, zavallıca, aptalca bir davranış olurdu. Ancak, bu gözü dönmüş Fransızların ve onun ajanlarının umurunda değildi. Bütün istedikleri, Atatürk'ü bir iç savaşla uğraştırarak Hatay işinden uzaklaştırmaktı. Fransız Casus Örgütü'nün içinde çalışan dört-beş Arap ve Kürt ajanını Türkiye'ye sokup bütün Dersim toplumunun başı olan Seyit Rıza'ya göndermek üzere hazırladılar. Daha önce Seyit Rıza'dan istedikleri konuşmacı Alişir, Seyit Rıza' nın danışmanı olan 35 yaşındaki zeki bir adam, orada Fransız gizli örgütleriyle görüşmüş, Dersim Ayaklanması üzerinde prensip anlaşmasına varılınca, Dersim'e dönmüştü. Fransızlar, deve ve katır kervanlarıyla eşya balyaları içinde bol silah ve cephane gönderecekler, İngilizlerin de yardımını sağlayacaklardı.
 
   Seyit Rıza'nın Koçuşağı aşiretiyle Kirganlılar arasındaki düşmanlık, kan davası, sonunda bir Kürtlük Türklük, Dersimcilik-Kemalpaşacılık rengine bürünmüştü. Üç yıl içinde Kirganlılardan otuz kişi pusuya düşürülüp öldürülmüştü.
   Dersim yöresinin böyle bataklık durumuna gelişi, baştakileri düşündürmüştü. Buraya çok atak, akıllı, becerikli bir jandarma komutanı gönderilmesi kararlaştırılmıştı. Yeni jandarma komutanı, büyük yetkilerle gelmişti. Çünkü Dersim'de büyük reformlar yapılacaktı, ona çok iş düşüyordu....
   İşte o günlerde, Munzur kıyısında, yirmi aşiret başkanının geldiği bir toplantı yapıldı. Yarım ay biçiminde oturdular. Ortada oturan Seyit Rıza, konuşmaya başladı : Abdullah Paşa ile yeni jandarma komutanı Binbaşı Kemal'in ellerinde bulunan korkunç kanunla buyruktan bilgileri bulunduğunu, bütün Dersim yöneticilerinin Trakya'ya sürüleceklerinden söz etti. Onlar sürüldükten sonra hükumet, Dersimli'yi askere alacak, tarlaları ölçüp biçerek tapulayacak, en sonra, Allah'ın dağlarındaki odunlar da Dersimli'ye vesika ile verilecek, keçilere meşe yaprağı yasak edilecekti. Sonra, Dersim topraklarında okullar, karakollar yapılacaktı. Bu kışkırtıcı sözler üzerine Deneman Aşireti Başkanı, birleşerek, bütün Dersim'in silaha sarılmasını önerdi. Bu topraklardan kendilerini ancak ölümün ayırabileceğini söyledi. Diğer başkanlar da onu bağırışlarla desteklediler. Bundan sonra, bütün başkanlar, Seyit Rıza'nın eliyle kutsandıktan sonra, Munzur ırmağının kıyısına inip birer yudum su içerek sulara birer kutsal çakıltaşı attılar. Böylece, antlarını perçinlemiş oldular...
   Seyit Rıza'nın akıl hocası Alişir'in Suriye'den dönüşünden bir süre sonra, Fransız casusu Suriyeli İzzettin, gizli yollardan Dersim'e vardı. Suriye, İzzettin'in arkasından silah yüklü, kamufle edilmiş, deve kervanlarını Dersim yönünde yola çıkardı. İzzettin'in söylediğine göre, Fransızlarla İngilizler, Dersim ayaklanışını sonuna kadar destekleyeceklerdi. Daha sonra ise İngilizler, bu işi Uluslar Derneği'ne de götüreceklerdi. İzzettin'in gelişi, ayaklanmayı gün sorunu durumuna getirmişti. Bu yüzden, Seyit Rıza, aşiret başkanlarıyla, Munzur kıyısında yapılan ikinci büyük toplantıda şu buyruğu verdi : "Bütün aşiretler, mallarını, davarlarını, güzün pazara indirip satacaklar. Bunların parası, olduğu gibi tüfeğe, cephaneye yatırılacaktır. Keçilerinizle kısır ineklerinizi kesip kavurma yapacaksınız. Hepiniz, bütün Dersim'in köşesini, bucağını karış karış dolaşarak, Kemalpaşalı'nın Dersim'i kökünden yıkmak üzere hazırlandığını, buna ölünceye kadar karşı durulacağını söyleyeceksiniz. Kullarınızı iyice korkutun ki birbirlerine omuz versinler, yan çizmesinler.."
   Bu toplantıda ayaklanışın taktik ve stratejik yönleri de tartışıldı. Şeyh Sait'in birkaç yıl önce yaptığı gibi davranılmayacaktı. Sınırdışı edilen Halife Abdülmecid uğruna sancak açan ayaklanma lideri, bütün Alevi Kürtlerin kendisini desteklemediğini görmüş, şaşırmıştı. Aleviler, Kemalpaşalı'dan gocunmuyorlardı. Şundan ki  hemen hemen bütün Osmanlı padişahları, Sünni Halifeler, sık sık Alevi kanı döküp durmuşlar, Kemalpaşalı'lar, bu katilleri sınırdışı ederek Alevi kanı dökülmesini önlemişlerdi. Bütün Türkiye sınırları içinde yaşayan toplumlar, dinleriyle mezheplerinde özgür bırakılmışlardı. Aleviler, salt bu yüzden Şeyh Sait'in ayaklanış bayrağı altına girmemişlerdi...
   
   Savaş olacağı haberini alan bütün Dersimliler, çoluk çocuk, Sultan Baba Dağının derin mağaralarına sığınmışlardı. Bu mağaralardan Beşpınar mağarasında, Seyit Rıza, danışmanı Alişir ve Fransız casusu İzzettin, kimi Dersim beyleriyle bir toplantı yaptı. Alişir, Türk Hükumeti'nin Dersim'de yapmaya çalıştığı toprak reformunun halkı, ağalardan, beylerden ayıracağı üstüne, uzun bir konuşma yaptı. Beylerin ve ağaların toprakları, nasıl olur da kullara, marabalara dağıtılırdı ?...  Aşiretin malı, nasıl olur da marabaların ellerine geçerdi ? Maraba, bir kez mal tutkusuna kapılırsa, ağalarını kendi elleriyle temizlemeye kalkmaz mıydı ?  Dersim'in toprak düzeni bozulunca kulların ağalara saygısı kalkacak, böylece Kemalpaşalı'lar, bir tek kurşun atmadan Dersim'i ele geçireceklerdi. Bu arada Suriyeli casus İzzettin, sorunu din yönünden ele almayı tavsiye etti. Kemalpaşalı'nın bütün Alevileri kırmak üzere hazırlandığı yayılmalıydı. Sorun Alevilik olunca, bütün Dersim  bir bayrak altında toplanabilirdi. Bir kez ölüm korkusunu Alevi kulların yüreğine saldılar mı gerisi kolaydı. Hepsi, ölümden kurtulmak uğruna, bir kez daha şeyhlerin, seyitlerin ve ağaların etrafında toplanırdı.


( BİRİNCİ  BÖLÜMÜN  SONU )

133 ) BABIALİ' DE ENTRİKA !...

   Almanya ile Jön Türkler arasında 1 Ağustos'ta İstanbul'da yapılan gizli müzakereler sırasında, Harbiye Nazırı Enver, Alman Büyükelçiliğinde Alman Elçisi Hans von Wangenheim ve Alman askeri heyeti şefi Otto Liman von Sanders ile özel bir görüşme yapmıştır. Bu toplantıdan sonra Sanders ve Wangenheim, hükumetlerinden Alman gemilerini Türkiye'ye göndermesini istediler. Alman Amiralliği 3 Ağustos günü Akdeniz Filosu komutanı Tümamiral Wilhelm Souchon'a gerekli emri gönderdi. Telsiz mesajı Souchon'a, 4 Ağustos sabahı Cezayir kıyıları yakınlarındayken geldi. Burada Kuzey Afrika'daki Fransız askerlerinin Fransa'ya naklini aksatmak için bulunan Souchon, hemen dönmeyerek önce Cezayir'in iki liman kentini bombaladı ve sonra Alman kömür gemilerinin kendisini beklediği tarafsız İtalyan limanı Messina'ya yakıt ikmaline gitti. Souchon yakıt alırken Berlin'den gelen bir telgraf, emirleri yine değiştirmişti. Enver, Alman savaş gemilerini İstanbul'a davet etmeden önce meslektaşlarına danışmamıştı ; bunlar savaşa girmeye hevesli değildiler ; Osmanlı hükumeti gemilerin yola çıktığını öğrenince, gemilerin gelmesini önlemek için Berlin'i uyardı. Berlin Souchon'a telgraf çekerek İstanbul'a gitmesinin "mümkün olmadığını" bildirdi. Ancak Souchon bunu emirden çok bir uyarı kabul ederek Türkiye'ye doğru yola devam etti. Alman amiralinin bu kişisel kararı olayların dönüm noktasını oluşturdu...


   Bu arada Churchill'in Goeben'i izlemekle görevlendirdiği İngilizler 4 Ağustos gecesi gemiyi gözden kaybettiler ; ancak ayın 5'inde tekrar gördüler. İngiliz Amirali, yakıt aldıktan sonra Messina boğazından çıkarken, önünü kesmek üzere filosunu Sicilya'nın batısına yerleştirdi. İngilizler politikada büyük bir hayal gücü eksikliği ve denizde de askeri beceriksizlik içindeydi. Ne Londra'da, ne de deniz kuvvetlerinde hiç kimse, Osmanlı İmparatorluğu'nun da stratejik hesaplarda yer alabileceğini ve Souchon'un İstanbul'a doğru gidebileceğini aklına getirmemişti !... Kendilerini aldatmak için doğuya yöneldiğini, sonra yine rotasını batıya çevireceğini sanmışlardı..
   Goeben ile Breslau 6 Ağustos'ta Messina boğazından çıktığında Amiral Souchon karşısında üstün bir İngiliz gücü bekliyordu. Oysa yolunu açık buldu ve rotasını doğru Ege'ye çevirdi.  Başbakanın kızı daha sonra Churchill'e şöyle demişti : "Bütün suç Amiralindi.Messina boğazının iki yanına birer kruvazör koyacağı yerde, bir ucuna iki kruvazör koyup diğerini boş bırakmak bir Amiralden başka kimin aklına gelir ? !.."
   Souchon doğuya doğru yol alırken bir İngiliz deniz birliğiyle karşılaşmış, birlik, üstün Goeben zırhlısıyla savaşa girmek yerine çekilmeyi yeğlemişti. Souchon sonunda Çanakkale boğazının girişine varmayı başardı..
   Sadrazam Said Halim, 6 Ağustos sabahı, hükumetinin, Alman savaş gemilerinin kaçabilmeleri için boğaza girmelerine izin verdiğini bildirdi. Ancak bu iznin bazı koşulları vardı ; açıklandığında bunların çok sert olduğu anlaşıldı. Koşullar, İngiliz gözlemcilerin inandığının tersine, Jön Türk hükumetinin diğer Avrupalı güçlerin yanı sıra, Alman egemenliğinden de kaçınmak istediğini kanıtlıyordu. Babıali Almanya'nın altı uzun vadeli öneriyi kabul etmesini istiyordu.. Önceliklerinin en üst sırasında kapitülasyonların kaldırılması vardı. Diğer öneriler, Almanya'nın savaşı kazanması durumunda ganimetten Türkiye'ye verilecek payın garanti edilmesiyle ilgiliydi. Alman görüş açısından bu teklifler kabul edilemezdi ; ancak von Wangenheim'ın, Goeben ile Breslau'yu İngiliz donanmasının uzun menzilli toplarına terk etmek istemiyorsa, bunu kabul etmekten başka seçeneği yoktu. Türkler kendisini fena sıkıştırmışlardı...
   Sadrazam 9 Ağustos'ta ona yeni haberler getirdi. Said Halim Paşa Alman Büyükelçisine, Osmanlı'nın Avrupa'daki bu çatışmada, Yunanistan ve Romanya ile tarafsızlık paktı imzalayabileceğini bildirdi. Böyle bir durumda Türk karasularındaki Alman savaş gemileri için bir şeyler yapılmalıydı. Babıali, gemileri satın almış gibi görünmeyi önerdi..
   Alman Başbakanı 10 Ağustos'ta Wangenheim'e Berlin'den çektiği telgrafta Türklerin bu önerisini reddetti ve Türkiye'nin hemen savaşa girmesini istedi !. Türk liderler, imparatorluğu bir Avrupa çatışmasına sokmak istemiyorlardı. Elçi o gün Babıali'ye çağrıldı ve gemilerin zamansız gelişleri nedeniyle sadrazam tarafından azarlandı. Tekrar, gemilerin Türk mülkiyetine geçmesiyle ilgili önerisini tekrarladı ve yine reddedildi.. Bunun üzerine Osmanlı hükumeti tek taraflı bir bildiri yayınlayarak, iki Alman kruvazörünü seksen milyon Mark bedelle satın aldığını açıkladı. Tüm ülke heyecanla dalgalandı ve Wangenheim, 14 Ağustos'ta Berlin'e "satış"a uymaktan başka çare olmadığını bildirdi. Buna karşı çıkmak yerel duyguyu Almanya aleyhine döndürme tehlikesi taşıyordu. Öğüdü dinlendi ve 16 Ağustos'ta yapılan bir törenle Bahriye Nazırı Cemal Paşa, gemileri resmen Osmanlı ordusuna kabul etti...
   Bütün bunlar Londra'da, Churchill'in haksızlıkla ellerinden aldığı modern savaş gemilerini Osmanlılara vermesine yönelik bir Alman manevrası olarak görülüyordu ; bugünkü tarihçiler bu olayı böyle kabul etmeye devam etmektedir.. Aslında Babıali, kuşkusuz gemilerine el konmasına bozulmuştu, ancak gemiler geri verilse bile Alman yanlısı politikasını değiştirmeyecekti. Çünkü Babıali'nin politikasının temelinde Rus yayılmacılığı korkusu vardı. İtilaf devletleri savaşı kazandıkları takdirde Osmanlı'nın bölünmesine rıza gösterecekleri ; oysa Almanya'nın kazanması durumunda böyle bir bölünmenin olmayacağı düşüncesindeydiler..
  Cemal, Enver ve Talat Paşa

   Enver Paşa daha çok bir Rus-Alman savaşını düşünmüş olmalıdır. Temmuz ve Ağustos aylarında politikasını yönlendiren şey, Rusların Türk topraklarını alma korkusu olmuştu ; ama Eylül'de, Rus çöküşünün ardından onların topraklarını ele geçirmeyi düşünür görünmektedir. Savunma politikasından saldırma politikasına geçmiştir. Onun bu dönüşü, Osmanlı ve Orta Doğu olaylarının dönüm noktasıdır.
   Yüz binlerce Rus askeri Almanlar tarafından öldürülmüş ve esir alınmıştı. Enver'den daha az gözü dönmüş bir gözlemci bile Rusya'nın savaşı kaybetmek üzere olduğunu anlardı. Alman zafer treni istasyondan ayrılıyordu ve fırsatçı Enver, treni yakalamak için çok az zamanının kaldığını anlamıştı. Politik gücünü abartarak, Almanlara Türkiye'yi Ekim ortalarında savaşa sokacağı konusunda garanti verdi. Bunun için gerekli tek şey, Alman altını idi !..
   Cemal Paşa da 10 Ekim'de komploya katıldı. 11 Ekim'de toplanan Enver, Talat, Halil ve Cemal ; Almanlara artık savaşa girmeye hazır olduklarını ve İstanbul'a iki milyon altın Türk lirası gönderdikleri anda Amiral Souchon'a Rusya'ya saldırı emrini vereceklerini bildirdiler.. Almanlar hemen 12 Ekim'de, tarafsız Romanya'dan demiryolu ile bir milyon altını ; 17 Ekim'de ikinci milyonu gönderdiler. İkinci parti de  21 Ekim'de İstanbul'a vardı.. Ancak Talat ile Halil bu sırada fikir değiştirmişlerdi : Altınları tutacaklar ama savaşta tarafsız kalacaklardı. Enver bunu 23 Ekim'de Almanlara bildirdi. Fakat Bahriye Nazırı Cemal'e güvenebildiği sürece bunun önemli olmadığını söyledi..
   Enver ile Cemal gizli emirler yayınlayarak Amiral Souchon'u Rus gemilerine saldırmak üzere Goeben ve Breslau ile Karadeniz'e gönderdiler. Enver'in planına göre, savaş gemilerinin Rusların saldırısına uğradığı ve kendilerini savunmak zorunda kaldıkları açıklanacaktı. Ancak Souchon Enver'in emirlerine karşı geldi ve Rus kıyılarını bombardımana tutarak açıkça savaşı başlattı. Alman Amirali bir kez daha tarihi dürtüklemişti !... Sonraları, amacının "Türkleri, kendi isteklerinin aksine savaşa girmeye zorlamak" olduğunu açıklayacaktı..  

132 ) HERMANN HESSE'DEN SEÇMELER ...

 

   Hermann Hesse 1877 Almanya doğumlu. Birinci Dünya Savaşı sırasında Alman militarizmini protesto etmek için İsviçre'ye yerleşti. İkinci Dünya Savaşında kitapları Naziler tarafından yakıldı. Çocukluğunda ve gençliğinde intihara meyilli olduğu için hastane ve kliniklerde yattı. Jung'un öğrencisi Lang tarafından ona uygulanan psikanaliz iç dünyasını zenginleştirdi.
   İnsancıllığı, barışseverliği ve insan yaşamını irdeleyen felsefesi ; bilhassa "Bozkırkurdu" ve "Sidarta" romanlarında belirgindir. 1946 yılında Nobel Edebiyat Ödülü aldı. Doğu edebiyatına olan yatkınlığı ve bu konudaki bilgi ve etkinliği, özellikle 1960'lı  yıllarda Amerika'da canlanan Budizm ve Zen Budizm akımları sırasında, en çok okunan yazarlar arasına girmesine neden oldu. 1962 yılında İsviçre'de öldü...

   Onun "İnanç da, Sevgi de Aklın Yolunu İzlemez" adlı deneme kitabından seçtiklerim....

...Bir insandan nefret edip ona kin duyuyorsak, aslında onun şahsında kendi içimizdeki bir şeyden nefret ediyor, buna kin duyuyoruz demektir. Kendimizde var olmayan bir şey bizi kızdırmaz...
...Birbirimizi anlayabiliriz, ama yorumlamaya gelince herkes yalnızca kendisini yorumlayabilir..
...Dünyaya ayak uyduramayan kişi, kendi kendini bulmaya yakın olandır. Dünyaya ayak uyduran kişi ise kendini bulamaz, ama parlamentoda milletvekili olabilir...
...Yasalar ve kurallar bireyler için değil, çokluklar, sürüler, halklar ve kolektif içindir. Gerçek kişilik sahiplerinin yeryüzünde işleri zordur ama güzeldir. Beri yandan, sürünün koruyuculuğundan yararlanamasalar da kendi hayal güçlerinin hazlarını tadarlar...
...Hiç kimse kendi içinde yaşamadıkça başkalarının ruhundaki bir kıpırtıyı duyumsayamaz...
...Kendi ruhunun kuşkularla dolup taştığını bilen biri, başkaları hakkında yargılar verip onları eleştirmeyi aklından geçirmez...
...Sonuna kadar yaşanıp çözümlenmemiş her sorun, dönüp dolaşıp ileride yeniden karşımıza çıkar...
...Sevdiğimiz, hoşlandığımız şeye dönüp dolaşıp sarılır, tutunur ve bu davranışımızın da sadakat sayıldığını düşünürüz ; oysa uyuşukluktan başka bir şey değildir...
...Bir insanın eğitim düzeyi ne kadar yüksekse, yararlandığı ayrıcalıklar o kadar fazla olur ; beri yandan, dar zamanlarda göstereceği özveriler de o kadar büyük olmak zorundadır...
...Anlamsızlık nasıl bir solucan için bir üzüntü kaynağı oluşturmuyorsa, insanların çoğu için de asla bir üzüntü sayılmaz. Ne var ki, bu üzüntüyü duyup bir anlam arayışına soyunan az sayıdaki kişiler insanlığın anlamını oluşturur...
...İnsanı dışarıdaki kör bir gücün oyun topları değil, doğarken yanında getirdiği yeteneklerin, güçsüzlüklerin ve diğer kalıtımsal özelliklerin bir toplamıdır. Anlamlı bir yaşamın amacı içteki sesin çağrısını işitmek ve bu çağrıya elden geldiğince uymaktır. Dolayısı ile, izlenecek yol, kendi kendini tanımak, ama kendini yargılayıp değişmek istemek değil, yaşamı, içimize sezgi olarak önceden yerleştirilmiş biçimine elden geldiğince yaklaştırmaya çalışmaktır...
...Bir yetişkin, fazla bir anlayıştan yoksun, içini güçlülük duygusuyla dolduran bir üstünlük edasıyla davranır çocuğa. Derken bir an gelir ; üstünlük duygusunun sadece karşısındaki varlığı tanımamasından kaynaklandığı görülür...
...Çocuktaki pek çok şey anne ve babaları rahatsız ettiği için huysuzluk sayılır ; oysa çocuk kendisi için doğal ve masum davranışları bir vicdan rahatlığıyla sergilemektedir...

. 
...Dinlerden birini ötekisine üstün tutamam. Bu yüzden de düşünsel yücelik ve özgürlüğe rastlanmayan, kendisine ötekilerin hepsinden üstün, biricik doğru din gözüyle bakan, kendisine mensup olmayanları yolunu şaşırmış gören hiçbir dinin inananları arasında yerim yoktur...
...Doğanın armağan ettiği yeteneklerle kendi kendisini gerçekleştirmeye çalışan bir insan, en yüce ve biricik anlamlı davranışta bulunmuş olur...
...Dindarlık güven duygusundan başka bir şey değildir. Güven duygusuysa çocuklar ve ilkel insanlardaki gibi sade, sağlıklı, kendi halindeki insanlarda bulunur...
...Yaşama anlam kazandıracak tek şey varsa, o da sevgidir. Sevme ve özveri gücümüz ölçüsünde yaşamımız anlam kazanır...
...Korkunç bir sefalet ya da ince bir duygulanmışlık kulaklarımızı açıp kalplerimizi yeniden sevgilere güçlü kıldığı zaman anlar, biliriz ki, Tanrı her birimizin içinde yaşamaktadır. Yeryüzündeki her karış toprak, bizim yurdumuz, vatanımız, her insan bizim yakınımız, bizim kardeşimizdir. İnsanların değişik ırklara, değişik dinlere ve partilere ayrılması bir hayal ürünü, bir aldatmacadır...
...Kişi, alnına yazılmışsa, bir gün gelip kendisini öylesine yalnız, öylesine koyu bir yalnızlık içinde bulur ki, varlığının alabildiğine derinliğindeki "ben"inin içine çekilmekten başka bir şey gelmez elinden. Ama derken yalnızlığın sona erdiğini görür ansızın. Varlığımızın alabildiğine derinliklerindeki "ben", aklın kendisidir. Tanrı'dır, bölünüp parçalanmaz olandır. Böylece daha önceki yalnız kişi kendini yine dünyanın ortasında bulur. Dünyanın bin bir türlü netameli nesnelerinden korunmuş durumdadır artık. Çünkü dünyada ne varsa benliğinin derinliklerinde hepsiyle birlik ve beraberlik içinde duyumsar kendini...


...Bilgi başkalarına iletilebilir, bilgelikse hayır..Bilgelik aranıp bulunabilir, yaşanabilir, bilgelikle dolabilir insanın içi ; bilgelik insanı taşıyabilir, ama dile getirilemez, öğretilemez bilgelik..Bir doğru ancak tek yanlı olması durumunda açığa vurulabilip sözcüklere dökülebilir. Düşüncelerle düşünülebilip sözcüklerle söylenebilen her şey tek yanlıdır ; bütünlükten, yetkinlikten, birlikten yoksundur. Ne var ki, dünya, içimizde ve çevremizdeki varlık, asla tek yanlı değildir...
...Üzerinde konuşulmaya görsün, en yalın şey bile hemen çetrefil ve anlaşılmaz nitelik kazanır..
...Hiçbir şey düşünmeden dalgın okumak, güzel bir kırda gözleri bağlı olarak gezmeye benzer. Kendimizi ve günlük yaşamımızı unutmak için değil, bilinçli ve olgun bir tutumla kendi yaşamımızı yeniden sağlam ellerimize almak için okumalıyız. Ürkek öğrencilerin soğuk bir öğretmenin karşısına çıkışı, ipsiz sapsız birinin içki şişesine el atışı gibi yaklaşmamalıyız kitaplara. Kitapların karşısına çıkışımız, kaçaklar ve gönülsüz yaşayanlar gibi değil, dağcıların Alpler'e tırmanışı, savaşanların silah ve cephane deposuna koşuşu gibi olmalıdır...
...İstemelerin bakışı saflıktan uzak ve çarpıtıcıdır. Ancak hiçbir istekte bulunmadığımız, ancak bakışımız katıksız bir şeyin niteliğini kazandığı zamandır ki nesnelerin ruhu kapılarını açar önümüzde, güzellikleri karşımızda buluruz. Satın almayı düşündüğüm, ağaçlarını kestirmek istediğim bir ormana baktım mı, ormanı değil, yalnızca onunla benim isteğim arasındaki ilişkiyi görürüm. Ama ormandan beklediğim bir şey yoksa, kafamda belli bir düşünceye yer vermeksizin yeşil derinliklerinden içerilere uzanır bakışlarım ; ancak o zaman gördüğüm orman gerçek ormandır, doğadır, bitkidir ve güzeldir...
...Çocuklar yüce kalpli varlıklardır. Hayal güçlerinin büyüsüyle ruhlarında karşıt nesneleri bir arada barındırmanın üstesinden gelirler ; oysa büyüklerin kafasında söz konusu nesnelerin birbiriyle çatışması en çetin savaşlara ve ikilemlere yol açar...
...Mutluluğu yaşamak her şeyden önce zamandan, dolayısı ile gerek korku, gerek umuttan bağımsızlığı gerektirir ; bu yeteneği de insanlar geçip giden yıllarla birlikte elden çıkarır...
...Bir an uğruna kendini gözden çıkarabilmek, bir kadının gülümsemesi uğruna kendini feda edebilmek, işte budur mutluluk !...
...Dünyada her şeyi taklit edebilir, sahtesini yapabilirsiniz, sevgiyi hayır. Sevgiyi çalamaz, taklit edemezsiniz. Kendini tümüyle karşısındakine verebilen kalptir sevginin yeri. Bütün sanatın kaynağı da budur...
...İnsanın ölümü öylesine ağır bir tempoyla gerçekleşiyor ki !.. Gıdım gıdım ölüyor insan.. Dişlerden, kaslardan ve kemiklerden her biri, sanki sizinle arası çok iyiymişçesine özel bir vedayla size veda ediyor...
...Biz yaşlılara düşen, yeni gençliği yadsımak, şu ya da bu şekilde onları aşağılamak değil, kendilerini anlamak, elimizden geldiğince kendilerini tanıyarak sevmesini öğrenmektir...
BEN BU YAZARI ÇOK SEVİYORUM !...